Dünya'nın Yapısı (Orta Düzey)

Dünya'nın Yapısı (Orta Düzey)

Dünya küresel katmanlardan oluşur.

Coğrafya

Etiketler

Dünya, Dünya'nın yapısı, yerküre katmanı, atmosfer, biyosfer, su küre, taş küre, Dünya'nın kesiti, ekzosfer, termosfer, mezosfer, stratosfer, troposfer, dış kabuk, manto, pedosfer, astenosfer, çekirdek, gezegen, yaban hayatı, kıtasal kabuk, okyanus kabuğu, kutup ışığı, meteor, ozon tabakası, kıta, okyanus, jeotermal gradyan, coğrafya, _javasolt

İlgili ekstralar

Sorular

  • Dünya kaç milyar yıl önce oluştu?
  • Dünya'nın katmanlarının sırası neye göre oluştu?
  • Dünya'nın katmanları neyin etkisiyle oluştu?
  • Dış katmanlar hangileridir?
  • İç katmanlar hangileridir?
  • Su küre bitişik bir katman mıdır?
  • Jeotermal gradyan nedir?
  • Ortalama jeotermal gradyan ne kadardır?
  • Ekzosferin sıcaklığı ne kadardır?
  • Atmosfer, sıcaklık değişimine göre kaç katmana ayrılır?
  • Radyo dalgalarını hangi katman yansıtır?
  • Ozon tabakası nerede bulunur?
  • Atmosferin en soğuk bölgesi neresidir?
  • Atmosfer kütlesinin büyük bir bölümü hangi katmanda bulunur?
  • Hava olaylarının çoğu nerede gerçekleşir?
  • Taş küreyi oluşturan katmanlar hangileridir?
  • Astenosfer nedir?
  • "Kıtasal ve okyanusal kabukların kalınlığı aynıdır."\nifadesi doğru mu?
  • "Atmosfer diğer katmanları tamamen kapsar."\nifadesi doğru mu?
  • "Su küre diğer katmanları tamamen kapsar."\nifadesi doğru mu?
  • "Mantonun her kısmı katıdır."\nifadesi doğru mu?
  • "Çekirdek en çok metallerden oluşur."\nifadesi doğru mu?
  • "Ekzosfer çok seyrek atomlardan oluşur."\nifadesi doğru mu?
  • "Göktaşları mezosferde yanar."\nifadesi doğru mu?
  • Hava kürenin diğer adı nedir?
  • Su kürenin diğer adı nedir?

Görüntüler

Dünya'nın katmanları

  • atmosfer
  • üst atmosfer (100 km – 1.000 km)
  • atmosfer
  • orta atmosfer (12 km – 100 km)
  • atmosfer
  • alt atmosfer (0 km – 12 km)
  • canlı küre
  • alt atmosfer (0 km – 12 km)
  • su küre
  • toprak katmanı
  • yerkabuğu
  • kıta kabuğu
  • okyanus çukuru
  • okyanus sırtı
  • okyanus kabuğu
  • yerkabuğu
  • kıta kabuğu
  • okyanus çukuru
  • okyanus sırtı
  • okyanus kabuğu
  • üst manto
  • 40 km
  • üst manto
  • alt manto
  • yerkabuğu
  • (30–700 km)
  • alt manto
  • üst manto
  • (700–2.900 km)
  • manto
  • dış çekirdek
  • alt manto
  • iç çekirdek
  • (2900–5100 km)
  • iç çekirdek
  • dış çekirdek
  • (5.100–6.371 km)
  • iç çekirdek
  • çekirdek
  • alt manto
  • 3.500 km

4,6 milyar yıl önce oluşmuş eriyik durumdaki ilkel Dünya'da katı, sıvı ve gaz halinde bulunan maddeler aşamalı soğuma sırasında, dönmenin de etkisiyle birbirlerinden ayrıldı ve yoğunluklarına göre küre şeklindeki katmanları, diğer adıyla geosferleri oluşturdu.

Dünya'nın katmanları dış ve iç katmanlar olmak üzere ikiye ayrılır. Hava küre, diğer adıyla atmosfer, canlı küre, diğer adıyla biyosfer ve su küre, diğer adıyla hidrosfer dış katmanı oluşturur. İç katmanlar ise yerkabuğu, manto ve çekirdektir.

Açıklamalar:

Hava küre (atmosfer): Dünya'nın en dış katmanıdır, gazların karışımından oluşur. Diğer katmanları tamamen kapsar.

Su küre (hidrosfer): Dünya üzerindeki suları içeren bitişik olmayan katmandır. Yer altı suları, yüzey suları, göller, denizler, okyanuslar ve atmosferdeki su küreyi oluşturur.

Toprak katmanı (pedosfer): Yerkabuğunun en dıştaki, bitişik olmayan katmanıdır (ayrışma kabuğunda, toprakta, troposferde, hidrosferde). Yumuşak ve verimli olan tabaka bitkilere su ve besin sağlar.

Biyosfer: Taş kürenin dış bölgelerinde, alt atmosferde ve hidrosferde canlıların yaşadığı alandır.

Yerkabuğu: Dünya'nın en dıştaki katmanıdır. Kütlesi diğer katmanların kütlesinden daha küçük olup katı kayaçlardan oluşur. Ortalama kalınlığı 30 km'dir. Kıtasal ve okyanusal kabukların oluşumu ve kalınlığı farklıdır.

Manto: Yaklaşık 2.900 km derinliğe kadar uzanan, yerkabuğu ve çekirdek arasındaki bölgedir. Üst kısmı katı olup altında akışkan yapıdaki astenosfer bulunur. Alt manto katı haldedir.

Çekirdek: Yaklaşık 7.000 km kalınlığında olan, en çok demir ve nikelden oluşan çok yoğun, sıcak, en içteki katmandır. İç ve dış çekirdek olmak üzere ikiye ayrılır. Dış çekirdek sıvı, iç çekirdek ise katı haldedir.

Jeotermal gradyan: Yer sıcaklığının derinlikle artma hızıdır. Ortalama jeotermal gradyan yer altına inildikçe her 100 metrede 3 °C'dir.

Profil

  • yıldızlararası gazların girişi
  • atmosferik gazların çıkışı
  • ekzosfer
  • 1.000 °C
  • 690 km
  • 1.000 km
  • 10⁻¹⁰ kg/m³, 10⁻⁶ hPa
  • iyonlaşmış tabaka
  • kutup ışıkları
  • göktaşları
  • 500 km
  • 100 km
  • 80 km
  • 100 km
  • 80 km
  • 50 km
  • 12 km
  • kıta
  • okyanus
  • canlı küre
  • yerkabuğu
  • 30–60 km
  • 30-60 km
  • 2.900 km
  • 5,5 g/cm³
  • 2.900 km
  • 6.371 km
  • çekirdek
  • atmosfer - 1.000 km yüksekliğe kadar uzanır. Yükseklere çıkıldıkça yoğunluğu ve kalınlığı azalır.
  • 50 km
  • 12 km
  • ozon tabakası

Kesit

  • iyonlaşmış tabaka
  • kutup ışıkları
  • göktaşları
  • 500 km
  • 100 km
  • 80 km
  • 100 km
  • 80 km
  • 50 km
  • 12 km
  • kıta
  • okyanus
  • canlı küre
  • yerkabuğu
  • 30–60 km
  • 30-60 km
  • 2.900 km
  • 5,5 g/cm³
  • 2.900 km
  • 6.371 km
  • atmosfer - 1.000 km yüksekliğe kadar uzanır. Yükseklere çıkıldıkça yoğunluğu ve kalınlığı azalır.
  • yerkabuğu - Okyanusal kabuk 5–15 km kalınlığında olup silisyum ve magnezyum açısından zengin kayaçlardan oluşur, yoğunluğu ise 3,2 g/cm³'tür. Kıtasal kabuk 30–65 km kalınlığında olup silisyum ve alüminyum açısından zengin kayaçlardan oluşur, yoğunluğu ise 2,7–3 g/cm³'tür.
  • üst manto - 700 km derinliğe kadar uzanır, yoğunluğu 3,3-4 g/cm³'tür.
  • alt manto - 2.900 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 4-5,5 g/cm³ olan katı katman.
  • dış çekirdek - 5.150 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 10,5–12,3 g/cm³ olan sıvı katman.
  • iç çekirdek - 6.371 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 13,3 g/cm³ olan katı katman.
  • Mohorovičić süreksizliği - Kısaca "moho" da denir. Yerkabuğunun alt sınırındaki sismik dalgaların hızının ve yönünün değiştiği süreksizlik zonu.
  • Wiechert-Gutenberg süreksizliği - Manto ve çekirdek arasındaki süreksizlik zonu.
  • Lehman süreksizliği - Dış ve iç çekirdek sınırındaki süreksizlik zonu.
  • çekirdek
  • atmosfer - 1.000 km yüksekliğe kadar uzanır. Yükseklere çıkıldıkça yoğunluğu ve kalınlığı azalır.
  • 50 km
  • 12 km
  • ozon tabakası

Animasyon

  • atmosfer
  • üst atmosfer (100 km – 1.000 km)
  • atmosfer
  • orta atmosfer (12 km – 100 km)
  • atmosfer
  • alt atmosfer (0 km – 12 km)
  • canlı küre
  • alt atmosfer (0 km – 12 km)
  • su küre
  • toprak katmanı
  • yerkabuğu
  • kıta kabuğu
  • okyanus çukuru
  • okyanus sırtı
  • okyanus kabuğu
  • yerkabuğu
  • kıta kabuğu
  • okyanus çukuru
  • okyanus sırtı
  • okyanus kabuğu
  • üst manto
  • 40 km
  • üst manto
  • yerkabuğu
  • (30–700 km)
  • alt manto
  • üst manto
  • (700–2.900 km)
  • manto
  • dış çekirdek
  • alt manto
  • iç çekirdek
  • (2900–5100 km)
  • iç çekirdek
  • dış çekirdek
  • (5.100–6.371 km)
  • iç çekirdek
  • yıldızlararası gazların girişi
  • atmosferik gazların çıkışı
  • ekzosfer
  • 1.000 °C
  • 690 km
  • 1.000 km
  • 10⁻¹⁰ kg/m³, 10⁻⁶ hPa
  • termosfer
  • 800–1.000 °C
  • iyonlaşmış tabaka
  • kutup ışıkları
  • göktaşları
  • 500 km
  • 400 km
  • 300 km
  • 200 km
  • 100 km
  • 80 km
  • 10⁻⁵ kg/m³, 10⁻² hPa
  • mezosfer
  • kutup ışıkları
  • göktaşları
  • 100 km
  • 80 km
  • 50 km
  • 12 km
  • –100 °C
  • ozon tabakası
  • üst atmosfer
  • orta atmosfer
  • alt atmosfer
  • 10⁻⁵ kg/m³, 10⁻² hPa
  • stratosfer
  • 100 km
  • 80 km
  • 50 km
  • 12 km
  • +10 °C
  • –50 °C
  • ozon tabakası
  • üst atmosfer
  • orta atmosfer
  • alt atmosfer
  • 10⁻¹ kg/m³, 10² hPa
  • troposfer
  • 100 km
  • 80 km
  • 50 km
  • 12 km
  • –50 °C
  • ozon tabakası
  • üst atmosfer
  • orta atmosfer
  • alt atmosfer
  • kıta
  • okyanus
  • canlı küre
  • 1 kg/m³, 10³ hPa
  • yerkabuğu
  • 30–60 km
  • 700 km
  • 200–400 °C
  • 2,9 g/cm³
  • Mohorovičić süreksizliği
  • üst manto
  • 40 km
  • 450 km
  • 1.000–1.200 °C
  • yumuşak plastik
  • 3,3 g/cm³
  • 500 °C
  • katı
  • Mohorovičić süreksizliği
  • alt manto
  • 30-60 km
  • 700 km
  • 1.200–4.000 °C
  • katı
  • 2.900 km
  • 5,5 g/cm³
  • Mohorovičić süreksizliği
  • Wiechert-Gutenberg süreksizliği
  • dış çekirdek
  • 2.900 km
  • 5.100 km
  • 4.300–5.000 °C
  • sıvı
  • 10,5 g/cm³
  • 12,3 g/cm³
  • Wiechert-Gutenberg süreksizliği
  • Lehman süreksizliği
  • iç çekirdek
  • 5.100 km
  • 6.371 km
  • 5.000–6.000 °C
  • katı
  • 13,3 g/cm³
  • Lehman süreksizliği
  • atmosfer - 1.000 km yüksekliğe kadar uzanır. Yükseklere çıkıldıkça yoğunluğu ve kalınlığı azalır.
  • yerkabuğu - Okyanusal kabuk 5–15 km kalınlığında olup silisyum ve magnezyum açısından zengin kayaçlardan oluşur, yoğunluğu ise 3,2 g/cm³'tür. Kıtasal kabuk 30–65 km kalınlığında olup silisyum ve alüminyum açısından zengin kayaçlardan oluşur, yoğunluğu ise 2,7–3 g/cm³'tür.
  • üst manto - 700 km derinliğe kadar uzanır, yoğunluğu 3,3-4 g/cm³'tür.
  • alt manto - 2.900 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 4-5,5 g/cm³ olan katı katman.
  • dış çekirdek - 5.150 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 10,5–12,3 g/cm³ olan sıvı katman.
  • iç çekirdek - 6.371 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 13,3 g/cm³ olan katı katman.
  • Mohorovičić süreksizliği - Kısaca "moho" da denir. Yerkabuğunun alt sınırındaki sismik dalgaların hızının ve yönünün değiştiği süreksizlik zonu.
  • Wiechert-Gutenberg süreksizliği - Manto ve çekirdek arasındaki süreksizlik zonu.
  • Lehman süreksizliği - Dış ve iç çekirdek sınırındaki süreksizlik zonu.
  • çekirdek

İç yapı

  • yerkabuğu - Okyanusal kabuk 5–15 km kalınlığında olup silisyum ve magnezyum açısından zengin kayaçlardan oluşur, yoğunluğu ise 3,2 g/cm³'tür. Kıtasal kabuk 30–65 km kalınlığında olup silisyum ve alüminyum açısından zengin kayaçlardan oluşur, yoğunluğu ise 2,7–3 g/cm³'tür.
  • üst manto - 700 km derinliğe kadar uzanır, yoğunluğu 3,3-4 g/cm³'tür.
  • alt manto - 2.900 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 4-5,5 g/cm³ olan katı katman.
  • dış çekirdek - 5.150 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 10,5–12,3 g/cm³ olan sıvı katman.
  • iç çekirdek - 6.371 km derinliğe kadar uzanan, yoğunluğu 13,3 g/cm³ olan katı katman.
  • Mohorovičić süreksizliği - Kısaca "moho" da denir. Yerkabuğunun alt sınırındaki sismik dalgaların hızının ve yönünün değiştiği süreksizlik zonu.
  • çekirdek

Anlatma

Dünya'nın iç yapısını incelemek zordur, çünkü en derinlere inen sondajlar bile yalnızca birkaç kilometreye ulaşabilmiştir. Dünya'nın merkezi ise yüzeyinden 6.371 km derinlikte bulunmaktadır. Yerkabuğunun altında sıcak sıvı bir maddenin varlığı, volkanik patlamalardan yola çıkılarak tahmin edilmişti.

Madencilik sırasında ise sıcaklığın ve basıncın aşağı doğru gidildikçe arttığının farkına varıldı. 1909'da sismik dalgaların hızlarının ve yönlerinin belirli bir derinlikte değiştiği, yani dalgaların farklı bir ortama girdiği araştırmalar sonucunda ortaya çıktı. Bu yöntemle Dünya'nın iç yapısının haritalanması başarıldı.

4,6 milyar yıl önce oluşmuş eriyik durumdaki ilkel Dünya'da katı, sıvı ve gaz halinde bulunan maddeler aşamalı soğuma sırasında, dönmenin de etkisiyle birbirlerinden ayrıldı ve yoğunluklarına göre küresel katmanları, diğer adıyla geosferi oluşturdu.

Dünya'nın katmanları dış ve iç katmanlar olmak üzere ikiye ayrılır. Hava küre, diğer adıyla atmosfer, canlı küre, diğer adıyla biyosfer ve su küre, diğer adıyla hidrosfer dış katmanı oluşturur. İç katmanlar ise yerkabuğu, manto ve çekirdektir.

En dış katman olan atmosfer, yeryuvarlağının çevresini sarmalayan gaz tabakasıdır. Atmosfer ve gezegenler arası uzay arasında tam bir sınır yoktur, on binlerce kilometre yükseklikte ikisi arasında bir geçiş zonu bulunmaktadır. Atmosferi sıcaklık farklılıklarına göre beş katmana ayırmak mümkündür. Bazı katmanlar arasındaki sınırları sıcaklık eğrisinin yön değiştirmesi belirler.

Atmosferin en dış katmanı olan ekzosferin sıcaklığı 1.000 °C civarındadır ve çok seyrek atomlardan oluşur.
Atmosferin dıştan içe doğru ikinci katmanı termosferdir. Sıcaklık yükseltiyle birlikte artar, ortalama sıcaklık 800–1.000 °C'dir. Seyrek gaz iyonlarından oluştuğu için iyonosfer olarak da adlandırır. Radyo dalgalarını geri yansıtır.
Termosferin altındaki katman olan mezosferde sıcaklık yükseldikçe azalır. Alt sınırındaki sıcaklık yaklaşık +10 °C'den başlar ve termosfer sınırında -100 °C'ye düşerek atmosferin en soğuk bölgesini oluşturur. Dünya atmosferine giren göktaşları mezosferde yanar.
Mezosfer ve troposfer arasında stratosfer katmanı yer alır. Burada sıcaklık ozon tabakası nedeniyle yükseldikçe artar. Çünkü ozon tabakası Güneş'ten gelen ışınları emdiğinden sıcaklığı da yükseltir. Stratosferin alt sınırında sıcaklık yaklaşık -56 °C'dir.
Atmosferin yer yüzeyine en yakın ve en önemli katmanı troposferdir. Yalnızca 10-12 km kalınlığında olan troposfer, atmosferin kütlesinin %80'ini ve su içeriğinin hemen hemen tümünü içerir. Hava olaylarının çoğu burada gerçekleşir. Sıcaklık yükseldikçe azalır. Sivil uçaklar troposferin üst kısmında uçar.

Dünya'nın iç katmanları arasında en dışta yerkabuğu bulunur. Kıtasal kabuk, okyanusal kabuktan daha kalın ve yapı olarak da daha çeşitlidir. Kıtasal kabuğun üst tabakası silikatlar, alt tabakası ise metaller açısından zengin ve daha yoğun kayaçlardan oluşur. Yerkabuğunun alt sınırını Mohorovičić süreksizliği belirler. Bu sismik dalgaların hızının ve yönünün değiştiği süreksizlik zonudur.

Manto ikiye ayrılır. Üst manto yerkabuğunun altından başlar ve yaklaşık 700 km derinliğe kadar uzanır. Üst mantonun en dış kısmı katı bir yapıdadır ve yerkabuğuyla birlikte taşküreyi, yani litosferi oluşturur; alt kısmı ise daha akışkan yapıdaki astenosferdir.
Alt manto katı haldedir. Aşağıya doğru gidildikçe içindeki metallerin oranı ve ağırlığı artar. Manto, 2.900 km derinlikteki Wiechert-Gutenberg süreksizliğine kadar uzanır.

Mantonun altında iki bölümden oluşan çekirdek bulunmaktadır. Dış çekirdek sıvı halde olan metallerden oluşur.
Dış çekirdeği demir ve nikelden oluşan iç çekirdekten 5.150 km derinlikte olan Lehman süreksizliği ayırır.

Yerkürenin merkezine doğru gidildikçe yoğunluk, sıcaklık ve basınç artar. Basıncın artışı derinlikle birlikte aşamalı olarak gerçekleşirken yoğunluğun artışı düzgün değildir, sismik dalgaların da değişim gösterdiği bölgelerde yoğunluk da aniden değişir. Yer sıcaklığının derinlikle artma hızı "jeotermal gradyan" olarak adlandırılır. Ortalama jeotermal gradyan, yer altına inildikçe her 100 metrede 3 °C'dir, ama aynı hızla çekirdeğe dek gitmez, derinlikle azalmaya başlar, örneğin 200 km derinlikte yalnızca 0,5 °C olur. Dünya'nın merkezindeki sıcaklık ise 5.000–6.000 °C'dir. Dünya'nın içinde oluşan ısı radyoaktif malzemelerin bozulmasından kaynaklanır ve yüzeye doğru gidildikçe azalır.

İlgili ekstralar

Coğrafi Koordinat Sistemi (Orta Düzey)

Coğrafi koordinat sisteminin yardımıyla Dünya'nın herhangi bir yeri iki nokta ile tanımlanır.

Dawn Misyonu

Ceres ve Vesta'nın incelenmesiyle Güneş Sistemi'nin erken dönemi ve kayaç gezegenlerin oluşumu hakkında daha fazla bilgi edinebiliriz.

Deniz Derinlik Haritası

Deniz derinliğinde levhaların sınırları iyice görünür.

Deprem

Deprem, Dünya'da meydana gelen en yıkıcı doğa olaylarından biridir.

Dünya

Dünyamız oksijen içeren atmosfere ve sağlam kabuğa sahip kayaç gezegen.

Dünya'nın Manyetik Alanı

Dünya'nın Kuzey ve Güney Manyetik Kutbu coğrafi Kuzey ve Güney Kutbu'nun yakınında.

Dünya'nın ve Ay'ın Oluşumu

Görüntü, Dünya'nın ve Ay'ın oluşumunu gösterir.

Dünya Topografyası

Animasyonda Dünya'nın en yüksek dağları, en büyük ovaları, gölleri ve çölleri ile en uzun nehirleri gösteriliyor.

Elektrikli Süpürge Nasıl Çalışır?

Elektrikli süpürge hafif vakum oluşturur ve içine giren daha yüksek basınçlı havanın yardımıyla tozu da emer.

Gezegenler, boyutları

Güneş etrafında içte karasal gezegenler, dışta gaz devleri döner.

Güneş

Güneş'in çapı Dünya'nın çapının yaklaşık 109 katıdır. Büyük ölçüde hidrojenden oluşur.

Güneş Sistemi, Gezegenlerin Yörüngeleri

Güneş etrafında eliptik bir yörüngede 8 gezegen döner.

Hava Kirliliği

Animasyonda tarım, sanayi ve kent kaynaklı hava kirliliği tanıtılıyor.

Hidrotermal Baca

Okyanus ortası sırtlarda deniz tabanındaki çatlaklardan jeotermal enerji tarafından ısıtılmış su yukarıya çıkar.

Hortum

Kısa ömürlü ama son derece güçlü hortumlar çok büyük hasara neden olabilirler.

İlginç Coğrafya Bilgileri - Fiziki coğrafya

Görüntü fiziki coğrafya alanında ilginç bilgiler sunar.

Kıtaların Yer Değiştirmesi

Kıtalar, Yerküre'nin oluşumundan beri hareket etmiştir ve bu süreç günümüzde de sürmektedir.

Kıvrılma (Orta Düzey)

Yanal basınçların etkisiyle kayaç katmanları kıvrılır ve böylece kıvrım dağları oluşur.

Mars

Kızıl gezegende su ve yaşam izleri aranıyor.

Merkür

Güneş Sistemi'nde en küçük ve Güneş'e en yakın gezegen.

Ozon Tabakası

Ozon tabakası Güneş'ten gelen zararlı ultraviyole ışınlarını süzer, bu yüzden Dünya üzerindeki yaşam için vazgeçilmezdir.

Sera Etkisi

Sera etkisi, insani aktiviteler nedeniyle artıyor ve küresel ısınmaya neden oluyor.

Tektonik Levhalar

Tektonik levhalar birbirlerine göre hareket ederler.

Toprak Tipleri (toprak profilleri)

Animasyonda zonal, kalsimorfik ve hidromorfik toprakların yapısı tanıtılıyor.

Uydu Tabanlı Navigasyon

Sistemi oluşturan 24 yapay uydudan anlık konumu tespit etmek için yalnızca 4 tanesi gerekiyor.

Venüs

Güneş'ten sayarsak ikinci gezegen. Ay'dan sonra gece gökyüzündeki en parlak gök cismi.

Yapay Uydu Çeşitleri

Dünya etrafında dönen yapay gök cisimleri, hem sivil hem de askeri amaçla kullanılır.

Added to your cart.