Deniz Suyunun Oluşturduğu Şekiller

Deniz Suyunun Oluşturduğu Şekiller

Deniz suyu, dış kuvvet olarak kıyının şekillenmesinde başlıca rol oynar.

Coğrafya

Etiketler

deniz suyu, sahil, yükselme, gelgit, alçalma, dalga, kıyı şeridi, kaya, kayaç, lagün, körfez, kumul, aşınma, deniz, okyanus, yeryüzü şekilleri, yeryüzü şekli, alüvyon, fiziki coğrafya, coğrafya

İlgili ekstralar

Sorular

  • Dalga çentiği nerede oluşur?
  • Dalga çentiği hangi tip kıyıda görülür?
  • Kaya balyası hangi tip kıyıda görülür?
  • Doğal kemer hangi tip kıyıda görülür?
  • Aşınım düzlüğü hangi tip kıyıda görülür?
  • Mağara hangi tip kıyıda görülür?
  • Kıyı oku hangi tip kıyıda görülür?
  • Plaj sırtı hangi tip kıyıda görülür?
  • Tombolo hangi tip kıyıda görülür?
  • Lagün hangi tip kıyıda görülür?
  • Dalgalar hangi derinlikte yok olur?
  • Aşağıdakilerden hangisi kıyı dili olarak adlandırılır?
  • "Dalgada su parçacıkları çembersel hareket eder."\nifadesi doğru mu?
  • "Dalgalanma Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüşü sayesinde oluşur."\nifadesi doğru mu?
  • "Kaya balyası doğal kemerin çökmesiyle meydana gelir."\nifadesi doğru mu?
  • "Aşınım düzlüğü yalnız deniz suyunun kıyıya getirdiği tortulardan oluşur."\nifadesi doğru mu?
  • Deniz suyunun aşındırma gücü hangi tip kıyıda en etkilidir?
  • Deniz suyunun biriktirme gücü hangi tip kıyıda en etkilidir?
  • Aşağıdakilerden hangi yüzey şekli yığınak kıyıda görülMEZ?
  • Aşağıdakilerden hangi yüzey şekli deniz suyu tarafından oluşturulMAZ?

Görüntüler

Sahil

  • çarpak kıyı
  • yığınak kıyı
  • met
  • cezir

Deniz suyu dış kuvvet olarak deniz kıyısının şekillenmesinde başlıca rol oynar. Deniz suyu hem aşındırma hem de biriktirme faaliyeti yapar.
Deniz suyunun yüzey şekillendirme faaliyeti öncelikle deniz suyunun dalgalanması sayesinde gerçekleşir. Deniz yüzeyindeki dalgalanmayı rüzgar oluşturur. Rüzgar ile su yüzeyi arasındaki sürtünmeden oluşan hava girdapları ilk önce hafif dalgalanmaya neden olur. Suyun kütlesi ve yüzeyi ne kadar büyükse dalga da o denli kolayca büyür.
Dalgadaki su parçacıkları aslında ilerlemeyip "aynı yerde" çembersel hareket eder. Birbirine komşu su parçacıklarının arasındaki faz kayması dalgaları oluşturur. Çembersel hareketin yarıçapı derinlikle azalır ve yaklaşık dalga boyunun yarısına eşit derinlikte dalga yok olur.

Deniz suyunun meydana getirdiği yüzey şekilleri yüksek ve yassı kıyılarda farklıdır. Sarp ve yüksek kıyılar dalgalar tarafından sürekli aşındırılır. İlk önce, alçalan ve yükselen deniz seviyelerinin arasında dalga çentiği oluşur. Çentik dalgalanma sayesinde sürekli genişler, böylece üstündeki falez zamanla desteksiz kalır ve çöker. Bu süreç tekrarlandıkça kıyı kenar çizgisi geriler, falezin önünde ise göçmeler sonucunda oluşan materyallerin parçalanarak birikmesinden aşınım düzlüğü oluşur.

Farklı kayaç türlerinden oluşan sarp falezlerde yumuşak kayaçlar daha çabuk yok olur, bu nedenle bu yerlerde koylar meydana gelir. Daha sert kayaçlardan ise burunlar veya yarımadalar oluşur.
Deniz aşındırması yarımadalardaki çentikleri doğal kemerlere dönüştürür. Kaya kemer zamanla çöker. Kaya balyaları bu şekilde oluşur ve dalgaların bunları aşındırması devam eder.

Yassı kıyılar yığınak kıyıdır. Burada sürtünmeden dolayı dalgaların enerjisi o kadar azalır ki deniz suyu tortusunun bir kısmını bırakır. Tortu birikimi genellikle kıyı çizgisiyle paraleldir. Sürekli olarak deniz seviyesinin üzerinde kalan birikinti seti kıyı dili olarak adlandırılır.

Dalgalar kıyıya çapraz çıkarsa kıyı dilini oluşturan materyal hareket etmeye başlar ve uzunluğu rüzgar yönüne doğru büyür. Yani kıyı dilinin büyümesi kıyı çizgisini takip etmez ve kıyı dili açık denizden koyları ayırabilir. Bu tip kıyı dili kıyı kordunu, ayrılmış olan su ise lagün olarak adlandırılır.

Rüzgar yönüne doğru büyüyen kıyı dili derin bir koya ulaştığında önceki yöne gelişemez daha ve açık denizden gelen dalgalar tarafından bir ok şeklinde kıyı çizgisine doğru çevrilir. Bu nedenle kıyı oku ismini alır.
Bazen kıyı dili boyuna hareket ederken kıyıya yakın bir adayı karaya bağlar. Bu tür kıyı dilinin adı tombolodur.

Deniz suyunun aşındırma gücü gelgit aralığı yüksek olan açık denizlerin kıyılarında en etkilidir; yığınak kıyılar ise gelgit aralığı düşük olan iç denizlerde görülür.

Çarpak kıyı

  • met
  • cezir
  • dalga çentiği - Deniz suyunun alçalan ve yükselen deniz seviyelerinin arasında sarp faleze oyduğu girinti. Dalgalanma sayesinde sürekli genişler, böylece üstündeki falez zamanla desteksiz kalır ve çöker.
  • doğal kemer - Sert kayaçlardan oluşan yarımadalarda dalgalar ilk önce çentikler, sonra bunları genişleterek kemerler meydana getirir.
  • kaya balyası - Doğal kemerlerin çökmesiyle oluşur.
  • aşınım düzlüğü - Parçalanmış birikintilerden falezin önünde oluşur, denize doğru hafif eğilim gösterir.
  • mağara - Yüzeyin altında bulunan bir boşluk haline gelmiş dalga çentiği.
  • hava deliği - Falezin içine oyulmuş boşluğun yukarısında yüzeye doğru bir açıklık bulunur. Oyuğa giren dalgalar yüksek basınçtan dolayı üst açıklıktan gayzer gibi dışarı fışkırır.
  • birikinti konisi - Deniz suyunun falezden çıkarttığı kayaç parçaları.

Yığınak kıyı

  • kıyı oku - Kıyıya çapraz gelen dalgalar kıyı dilini derin bir yere kadar hareket ettirir. Kıyı dili burada önceki yöne artık daha gelişemez, açık denizden gelen dalgalar tarafından kıyıya doğru çevrilip ok şeklini alır.
  • plaj sırtı - Kıyı kenar çizgisinde oluşan birikinti seti.
  • tuzlu bataklık - Açık denizle bağlantısı olmayan, tatlılaşan, derinliği azalan su.
  • tombolo - Kıyıya yakın bulunan adayı karaya bağlayan birikinti seti.
  • kıyı kordonu - Kıyının yanındaki sığ suları açık denizden kesen, kıyıdan uzakta bulunan birikinti seti.
  • lagün - Açık denizden kıyı kordunuyla ayrılan su.

Dalgalar

  • dalga tepesi - Dalganın en yüksek noktası.
  • dalga çukuru - Dalganın en alçak noktası.
  • dalga boyu - Bir dalga tepesinden diğerine kadar olan uzaklık.
  • genlik - Dalganın yüksekliği.
  • ½ dalga boyu
  • derin su
  • sığ su

Animasyon

  • çarpak kıyı
  • yığınak kıyı
  • met
  • cezir
  • dalga tepesi - Dalganın en yüksek noktası.
  • dalga çukuru - Dalganın en alçak noktası.
  • dalga boyu - Bir dalga tepesinden diğerine kadar olan uzaklık.
  • genlik - Dalganın yüksekliği.
  • ½ dalga boyu
  • derin su
  • sığ su
  • dalga çentiği - Deniz suyunun alçalan ve yükselen deniz seviyelerinin arasında sarp faleze oyduğu girinti. Dalgalanma sayesinde sürekli genişler, böylece üstündeki falez zamanla desteksiz kalır ve çöker.
  • doğal kemer - Sert kayaçlardan oluşan yarımadalarda dalgalar ilk önce çentikler, sonra bunları genişleterek kemerler meydana getirir.
  • kaya balyası - Doğal kemerlerin çökmesiyle oluşur.
  • aşınım düzlüğü - Parçalanmış birikintilerden falezin önünde oluşur, denize doğru hafif eğilim gösterir.
  • mağara - Yüzeyin altında bulunan bir boşluk haline gelmiş dalga çentiği.
  • hava deliği - Falezin içine oyulmuş boşluğun yukarısında yüzeye doğru bir açıklık bulunur. Oyuğa giren dalgalar yüksek basınçtan dolayı üst açıklıktan gayzer gibi dışarı fışkırır.
  • birikinti konisi - Deniz suyunun falezden çıkarttığı kayaç parçaları.
  • kıyı oku - Kıyıya çapraz gelen dalgalar kıyı dilini derin bir yere kadar hareket ettirir. Kıyı dili burada önceki yöne artık daha gelişemez, açık denizden gelen dalgalar tarafından kıyıya doğru çevrilip ok şeklini alır.
  • plaj sırtı - Kıyı kenar çizgisinde oluşan birikinti seti.
  • tuzlu bataklık - Açık denizle bağlantısı olmayan, tatlılaşan, derinliği azalan su.
  • tombolo - Kıyıya yakın bulunan adayı karaya bağlayan birikinti seti.
  • kıyı kordonu - Kıyının yanındaki sığ suları açık denizden kesen, kıyıdan uzakta bulunan birikinti seti.
  • lagün - Açık denizden kıyı kordunuyla ayrılan su.

Anlatma

Deniz suyu dış kuvvet olarak deniz kıyısının şekillenmesinde başlıca rol oynar. Deniz suyu hem aşındırma hem de biriktirme faaliyeti yapar.
Deniz suyunun yüzey şekillendirme faaliyeti öncelikle deniz suyunun dalgalanması sayesinde gerçekleşir. Deniz yüzeyindeki dalgalanmayı rüzgar oluşturur. Rüzgar ile su yüzeyi arasındaki sürtünmeden oluşan hava girdapları ilk önce hafif dalgalanmaya neden olur. Suyun kütlesi ve yüzeyi ne kadar büyükse dalga da o denli kolayca büyür.
Dalgadaki su parçacıkları aslında ilerlemeyip "aynı yerde" çembersel hareket eder. Birbirine komşu su parçacıklarının arasındaki faz kayması dalgaları oluşturur. Çembersel hareketin yarıçapı derinlikle azalır ve yaklaşık dalga boyunun yarısına eşit derinlikte dalga yok olur.

Deniz suyunun meydana getirdiği yüzey şekilleri yüksek ve yassı kıyılarda farklıdır. Sarp ve yüksek kıyılar dalgalar tarafından sürekli aşındırılır. İlk önce, alçalan ve yükselen deniz seviyelerinin arasında dalga çentiği oluşur. Çentik dalgalanma sayesinde sürekli genişler, böylece üstündeki falez zamanla desteksiz kalır ve çöker. Bu süreç tekrarlandıkça kıyı kenar çizgisi geriler, falezin önünde ise göçmeler sonucunda oluşan materyallerin parçalanarak birikmesinden aşınım düzlüğü oluşur.

Farklı kayaç türlerinden oluşan sarp falezlerde yumuşak kayaçlar daha çabuk yok olur, bu nedenle bu yerlerde koylar meydana gelir. Daha sert kayaçlardan ise burunlar veya yarımadalar oluşur.
Deniz aşındırması yarımadalardaki çentikleri doğal kemerlere dönüştürür. Kaya kemer zamanla çöker. Kaya balyaları bu şekilde oluşur ve dalgaların bunları aşındırması devam eder.

Yassı kıyılar yığınak kıyıdır. Burada sürtünmeden dolayı dalgaların enerjisi o kadar azalır ki deniz suyu tortusunun bir kısmını bırakır. Tortu birikimi genellikle kıyı çizgisiyle paraleldir. Sürekli olarak deniz seviyesinin üzerinde kalan birikinti seti kıyı dili olarak adlandırılır.

Dalgalar kıyıya çapraz çıkarsa kıyı dilini oluşturan materyal hareket etmeye başlar ve uzunluğu rüzgar yönüne doğru büyür. Yani kıyı dilinin büyümesi kıyı çizgisini takip etmez ve kıyı dili açık denizden koyları ayırabilir. Bu tip kıyı dili kıyı kordunu, ayrılmış olan su ise lagün olarak adlandırılır.

Rüzgar yönüne doğru büyüyen kıyı dili derin bir koya ulaştığında önceki yöne gelişemez daha ve açık denizden gelen dalgalar tarafından bir ok şeklinde kıyı çizgisine doğru çevrilir. Bu nedenle kıyı oku ismini alır.
Bazen kıyı dili boyuna hareket ederken kıyıya yakın bir adayı karaya bağlar. Bu tür kıyı dilinin adı tombolodur.

Deniz suyunun aşındırma gücü gelgit aralığı yüksek olan açık denizlerin kıyılarında en etkilidir; yığınak kıyılar ise gelgit aralığı düşük olan iç denizlerde görülür.

İlgili ekstralar

Denizlerde Hareket

Ay'ın çekim kuvveti etkisiyle gelgit olayı olur.

Fiziki Coğrafya Kavramlar

Görüntüde yeryüzü şekilleri, yüzey suları ve ilgili işaretler gösteriliyor.

Su Döngüsü (Orta Düzey)

Gezegenimizin bütün suları buharlaşma, yoğunlaşma, erime ve donma olayları sırasında sürekli su döngüsü yapmaktadır.

Şelale

Nehirlerin dik uçurumdan geçtiği yerlerde şelaleler oluşur.

Çöllerde Rüzgarların Oluşturduğu Yüzey Şekilleri

Rüzgar bir dış kuvvet olarak çöllerin şekillenmesinde önemli rol oynar.

Dalga Türleri

Dalgalar hayatımızın birçok alanında son derece önemli bir rol oynamaktadır.

Deniz Akıntıları

Tüm deniz akıntıları birlikte Dünya'nın iklimini büyük ölçüde etkileyen büyük okyanus taşıma bandını oluşturur.

Deniz Derinlik Haritası

Deniz derinliğinde levhaların sınırları iyice görünür.

Dünya Topografyası

Animasyonda Dünya'nın en yüksek dağları, en büyük ovaları, gölleri ve çölleri ile en uzun nehirleri gösteriliyor.

Gelgit Santrali

Deniz seviyesinin günlük yükselmesi ve alçalmasının, yani gelgitin yarattığı enerjiden elektrik üretilir.

Hollanda Set Sistemi

Hollanda halkı, yüzyıllardır deniz ile mücadele etmektedir.

Kıtalar ve Okyanuslar

Dünyamız aralarında okyanusların bulunduğu kıtalara bölünmekte.

Kıyılarda ve Bozkırlarda Rüzgarların Oluşturduğu Yüzey Şekilleri

Rüzgar, dış kuvvet olarak kıyı ve bozkırları şekillendirmede önemli rol oynar.

Karstik Araziler (Orta Düzey)

Karstik arazilerde dolin ya da sütun gibi karstik oluşumlar görünür.

Tsunami

Tsunami, yıkıcı güce sahip dev dalgaların oluşturduğu doğal afettir.

Yeryüzünü Şekillendiren Akarsular

Akarsular yeryüzünün şekillenmesinde en etkili olan dış kuvvettir: aşındırma, taşıma ve biriktirme faaliyetlerinde bulunur.

Buzul (Orta Düzey)

Buzul, kardan oluşmuş buz kütlesidir ve sürekli, yavaşça hareket eder.

Denizler, Körfezler

Görüntüde Dünya üzerindeki başlıca büyük denizler ve körfezler gösterilmektedir.

Yer Altı Suları

Yer altında yeraltı suyu, akifer suyu ve karstik su bulunur.

Added to your cart.