Құлақ, есту үдерісі

Құлақ, есту үдерісі

Біздің есту ағзамыз ауа тербелісін электрлік белгілерге түрлендіріп, ол ми арқылы қорытылады.

Биология

Этикеткалар

hearing, ear, auditory system, sensory organ, perception, tonotopy, middle ear, inner ear, cochlear nerve, auditory pathway, auditory cortex, ear bones, snail, organ of Corti, ear canal, Eustachian tube, eardrum, hammer, anvil, stirrup, Reissner´s membrane, auricle, stimulus, signal, semicircular canal, human, биология

Байланысты экстралар

Сұрақтар

  • Бас сүйек-ми жүйкелерінің қайсысы кіреберіс-ұлу жүйкесі деп аталады?
  • Есту сүйекшелері қайда орналасқан?
  • Ұлудың төменгі бөлігінде қандай дыбыстар жұтылады?
  • Сау адамның құлағы дыбысты қандай жиілік диапазонында қабылдайды?
  • Дұрыс па әлде қате ме? Дыбыстық тербелістің әсерінен импульс Евстахиев түтікшесінде пайда болады.
  • Төмен дыбыстардың әсерінен туған төмен жиілікті тербелістер негізгі мембрананы қай жерде тербелтеді?
  • Дыбысты қабылдау қайда жүзеге асады?
  • Тізімдегілердің қайсысы есту сүйекшелеріне жатпайды?
  • Құлақ қалқанының негізін қандай ұлпа құрайды?
  • Ұлу қайда орналасқан?
  • Есту нерв жүйкесінің қозуы қайда болады?
  • Дұрыс па әлде қате ме? Үзеңгінің түбі сопақ терезеге жабысады?
  • Дұрыс па әлде қате ме? Есту түтікшесінің басқа атауы – Евстахиев түтікшесі.
  • Дұрыс па әлде қате ме? Дабыл жарғағымен байланысты сыртқы есту сүйекшісі үзеңгі болып табылады.
  • Дұрыс па әлде қате ме? Белгілі бір жиіліктегі дыбыс әрқашан ұлудың бір жерінде ғана импульс тудырады.
  • Дұрыс па әлде қате ме? Ұлу сұйықтыққа толы, он үзеңгі қозғалтып тербелтеді.
  • Дабыл қуысы мен мұрын-жұтқыншақ қуысын не байланыстырады?
  • Сыртқы құлақ пен ортаңғы құлақтың шетінде не орналасқан?
  • Есту орталығы мидың қай бөлігінде орналасқан?

Көріністер

Құлақ, есту үдерісі

  • құлақ қалқаны - Дыбыс толқындарын сыртқы есту жолдарына бағыттайды. Оның негізгі бөлігін шеміршек ұлпа құрайды.
  • сыртқы дыбыс жолы - Дыбыс толқындарын дaбыл жарғағына бағыттайды. Есту жолын жапқан тері күкірт шығарады, ол әртүрлі зақымдану мен ауру қоздыратын микробтардан қорғайды. Күкірттің жиналуынан құлақ кептеліп, есту қабілетінің уақытша әлсіреуіне әкеліп соғуы мүмкін.
  • ортаңғы құлақ - Дабыл қуысы мен есту сүйекшелерінен тұрады. Оны жұтқыншақ қуысымен Евстахиев түтікшесі жалғап тұрады.
  • ішкі құлақ (құлақ лабиринті) - Есту қабілеті мен тепе-теңдікті сақтап тұратын аса маңызды мүше.
  • есту жүйкесі - VIII. ми жүйкесі ұлудағы (иірімді түтіктегі) тітіркенуді миға жіберіп отырады. Бұл жүйке миға тепе-теңдікті сезіну үшін қажет ақпаратты жеткізеді, сондықтан да тепе-тендік-есту жүйкесі деп аталады.
  • есту жолы - Есту жүйкесінің мидағы жалғасы. Оның талшықтары таламус арқылы есту орталығына дыбыс ырғақтарын жеткізіп тұрады.
  • есту орталығы - Үлкен ми қыртысының самай бөлігінде орналасқан. Осы жерде дыбыс қабылдау жүзеге асады. Оның әр түрлі аймақтары дыбыс күшіне байланысты белсенділікке ие болады.
  • Евстаxиев түтікшесі - Мұрын қуысы мен орта құлақты (дабыл қуысын) жалғайды. Осында дабыл қуысындағы қысым атмосферадағы ауа қысымымен теңеседі. Әдетте жұтынған кезде ашылады. Егер ол ұзақ уақыт жабық болса, онда орта құлақтағы қысым төмендейді. Сондықтан да құлағымыз тығындалып қалғандай әсер қалдырады. Сыртқы қысым өзгергенде, біз сатыр-сұтыр еткен дыбысты естиміз, яғни сыртқы ауа қысымы төмендегенде, ауа евстаxиев түтікшесі арқылы дабыл қуысынан шығады, ал сыртқы ауа қысымы жоғарлағанда, дабыл қуысына кіреді.

Құлақ

  • құлақ қалқаны - Дыбыс толқындарын сыртқы есту жолдарына бағыттайды. Оның негізгі бөлігін шеміршек ұлпа құрайды.
  • сыртқы дыбыс жолы - Дыбыс толқындарын дaбыл жарғағына бағыттайды. Есту жолын жапқан тері күкірт шығарады, ол әртүрлі зақымдану мен ауру қоздыратын микробтардан қорғайды. Күкірттің жиналуынан құлақ кептеліп, есту қабілетінің уақытша әлсіреуіне әкеліп соғуы мүмкін.
  • ортаңғы құлақ - Дабыл қуысы мен есту сүйекшелерінен тұрады. Оны жұтқыншақ қуысымен Евстахиев түтікшесі жалғап тұрады.
  • ішкі құлақ (құлақ лабиринті) - Есту қабілеті мен тепе-теңдікті сақтап тұратын аса маңызды мүше.
  • есту жүйкесі - VIII. ми жүйкесі ұлудағы (иірімді түтіктегі) тітіркенуді миға жіберіп отырады. Бұл жүйке миға тепе-теңдікті сезіну үшін қажет ақпаратты жеткізеді, сондықтан да тепе-тендік-есту жүйкесі деп аталады.
  • есту жолы - Есту жүйкесінің мидағы жалғасы. Оның талшықтары таламус арқылы есту орталығына дыбыс ырғақтарын жеткізіп тұрады.
  • есту орталығы - Үлкен ми қыртысының самай бөлігінде орналасқан. Осы жерде дыбыс қабылдау жүзеге асады. Оның әр түрлі аймақтары дыбыс күшіне байланысты белсенділікке ие болады.
  • Евстаxиев түтікшесі - Мұрын қуысы мен орта құлақты (дабыл қуысын) жалғайды. Осында дабыл қуысындағы қысым атмосферадағы ауа қысымымен теңеседі. Әдетте жұтынған кезде ашылады. Егер ол ұзақ уақыт жабық болса, онда орта құлақтағы қысым төмендейді. Сондықтан да құлағымыз тығындалып қалғандай әсер қалдырады. Сыртқы қысым өзгергенде, біз сатыр-сұтыр еткен дыбысты естиміз, яғни сыртқы ауа қысымы төмендегенде, ауа евстаxиев түтікшесі арқылы дабыл қуысынан шығады, ал сыртқы ауа қысымы жоғарлағанда, дабыл қуысына кіреді.

Есту сүйекшелері

  • дабыл жарғағы - Сыртқы құлақты жауып тұратын дәнекер тіннен құралған мембрана. Дыбыс толқындарының әсерінен дірілдеп, осы дірілді дыбыс сүйекшелеріне жібереді. Құлақты шанышқанда дабыл жарғағында кішкене тілік жасалып, сол арқылы қабынған орта құлақтан ірің шығарылады.
  • балғаша - Сыртқы есту сүйекшесі, дабыл жарғағының тербелісін төске береді.
  • төсше - Орта есту сүйекшесі. Балғашықтың тербелісін үзеңгіге жібереді.
  • үзеңгі - Iшкі құлақ сүйекшесі. Төстің тербелістерін ұлуға (иірімді түтікшеге) жібереді. Біздің ағзамыздың ең кішкене сүйегі.

Ұлу (иірімді түтік)

  • 3 жартылай айналмалы түтік - Адамның басының қанша бұрышқа бұрылғанын сезеді. Егер біздің басымыз белгілі бір жаққа бұрылса, жартылай айналмалы түтіктердің рецепторлары тітіркеніп, ол есту жүйкесінің талшықтары (тепе-теңдік-есту жүйкесі) арқылы миға қимыл бағытының езгерістері жайлы ақпарат жібереді.
  • ұлудың үстіңгі түтігі - Ұлудың үстіңгі түтігін толтыратын сұйықтықтың (перилимфаның) тербелуі үзеңгіні дірілдетеді. Сұйықтықтың тербелісі ұлудың үстіңгі жағына қарай тарайды.
  • ұлудың орталық түтігі - Жоғарғы жағынан Рейсснер мембранасымен, ал төменгі жағынан негізгі мембранамен шектелген. Сұйықтыққа (эндолимфаға) толы.
  • ұлудың төменгі түтігі - Сұйықтыққа (перилимфаға) толы. Бұл түтікте тербеліс ұлудың төбесінен төменгі бөлігіне қарай тарайды.
  • есту жүйкесі - VIII. ми жүйкесі ұлудағы (иірімді түтіктегі) тітіркенуді миға жіберіп отырады. Бұл жүйке миға тепе-теңдікті сезіну үшін қажет ақпаратты жеткізеді, сондықтан да тепе-тендік-есту жүйкесі деп аталады.
  • дөңгелек терезе - Оны дәнекер тіннен тұратын мембрана жабады. Ұлудың (иірімді түтіктің) төменгі түтігінің сұйықтығының тербелісі дөңгелек терезеге, яғни ұлудың шыға берісіне қарай тарайды.
  • сопақша терезе - Оны жалғаушы ұлпадан тұратын сопақ мембрана жауып, оған үзеңгінің табаны орналасады. Үзеңгінің тербелісі мембрана арқылы ұлудың жоғарғы түтігіндегі сұйықтыққа беріледі. Сопақша терезе ұлудың кіре берісі (саға өзегі).

Корти мүшесі

  • түкті жасушалар - Тербелістерді жұту кезінде негізгі және жабын мембраналар бір-бірімен байланыста қозғалады. Жабын мембрана Корти мүшесі жасушаларының түктерін басып, жапырады. Сөйтіп рецепторлар тітіркенеді. Шудың үзілмеуі кірпікшелерді жойып, есту қабілетінің азаюына әкеліп соғуы мүмкін. Сондықтан да жұмыс орындарында шудан сақтандыру шараларын қарастырған абзал.
  • жабын мембрана - Тербелістерді жұту кезінде негізгі және жабын мембраналар бір-бірімен байланыста қозғалады. Жабын мембрана Корти мүшесі жасушаларының түктерін басып, жапырады. Сөйтіп рецепторлар тітіркенеді.
  • негізгі мембрана - Ұлудың сұйықтығына жіберілетін тербелісті негізгі мембрана жұтады, соның әсерінен ол дірілдейді. Жабын және негізгі мембраналарының бір-біріне қатысты қозғалуы да осының себебінен болады.
  • жүйке талшықтары

Орын теориясы

Анимация

  • құлақ қалқаны - Дыбыс толқындарын сыртқы есту жолдарына бағыттайды. Оның негізгі бөлігін шеміршек ұлпа құрайды.
  • сыртқы дыбыс жолы - Дыбыс толқындарын дaбыл жарғағына бағыттайды. Есту жолын жапқан тері күкірт шығарады, ол әртүрлі зақымдану мен ауру қоздыратын микробтардан қорғайды. Күкірттің жиналуынан құлақ кептеліп, есту қабілетінің уақытша әлсіреуіне әкеліп соғуы мүмкін.
  • ішкі құлақ (құлақ лабиринті) - Есту қабілеті мен тепе-теңдікті сақтап тұратын аса маңызды мүше.
  • есту жүйкесі - VIII. ми жүйкесі ұлудағы (иірімді түтіктегі) тітіркенуді миға жіберіп отырады. Бұл жүйке миға тепе-теңдікті сезіну үшін қажет ақпаратты жеткізеді, сондықтан да тепе-тендік-есту жүйкесі деп аталады.
  • есту жолы - Есту жүйкесінің мидағы жалғасы. Оның талшықтары таламус арқылы есту орталығына дыбыс ырғақтарын жеткізіп тұрады.
  • дабыл жарғағы - Сыртқы құлақты жауып тұратын дәнекер тіннен құралған мембрана. Дыбыс толқындарының әсерінен дірілдеп, осы дірілді дыбыс сүйекшелеріне жібереді. Құлақты шанышқанда дабыл жарғағында кішкене тілік жасалып, сол арқылы қабынған орта құлақтан ірің шығарылады.
  • балғаша - Сыртқы есту сүйекшесі, дабыл жарғағының тербелісін төске береді.
  • төсше - Орта есту сүйекшесі. Балғашықтың тербелісін үзеңгіге жібереді.
  • үзеңгі - Iшкі құлақ сүйекшесі. Төстің тербелістерін ұлуға (иірімді түтікшеге) жібереді. Біздің ағзамыздың ең кішкене сүйегі.
  • ұлудың үстіңгі түтігі - Ұлудың үстіңгі түтігін толтыратын сұйықтықтың (перилимфаның) тербелуі үзеңгіні дірілдетеді. Сұйықтықтың тербелісі ұлудың үстіңгі жағына қарай тарайды.
  • ұлудың орталық түтігі - Жоғарғы жағынан Рейсснер мембранасымен, ал төменгі жағынан негізгі мембранамен шектелген. Сұйықтыққа (эндолимфаға) толы.
  • ұлудың төменгі түтігі - Сұйықтыққа (перилимфаға) толы. Бұл түтікте тербеліс ұлудың төбесінен төменгі бөлігіне қарай тарайды.
  • Рейсснер мембранасы
  • негізгі мембрана - Негізгі мембрана ұлу сұйықтығына таралатын тербелістерді жұтады, содан діріл туады. Жұту аймағы дыбыс жиілігіне байланысты: жоғары, үлкен дыбыс жиілігі сұйықтықтың үлкен тербеліс жиілігін тудырады және ол негізгі мембрананың басқы бөлігінде жұтылады. Төмен дыбыстан туған төмен жиілікті тербелістер ұлуға тереңірек еніп, оның төбесіне жақын бөлікте жұтылады.
  • сопақша терезе - Оны жалғаушы ұлпадан тұратын сопақ мембрана жауып, оған үзеңгінің табаны орналасады. Үзеңгінің тербелісі мембрана арқылы ұлудың жоғарғы түтігіндегі сұйықтыққа беріледі. Сопақша терезе ұлудың кіре берісі (саға өзегі).
  • түкті жасушалар - Тербелістерді жұту кезінде негізгі және жабын мембраналар бір-бірімен байланыста қозғалады. Жабын мембрана Корти мүшесі жасушаларының түктерін басып, жапырады. Сөйтіп рецепторлар тітіркенеді. Шудың үзілмеуі кірпікшелерді жойып, есту қабілетінің азаюына әкеліп соғуы мүмкін. Сондықтан да жұмыс орындарында шудан сақтандыру шараларын қарастырған абзал.
  • жабын мембрана - Тербелістерді жұту кезінде негізгі және жабын мембраналар бір-бірімен байланыста қозғалады. Жабын мембрана Корти мүшесі жасушаларының түктерін басып, жапырады. Сөйтіп рецепторлар тітіркенеді.
  • негізгі мембрана - Ұлудың сұйықтығына жіберілетін тербелісті негізгі мембрана жұтады, соның әсерінен ол дірілдейді. Жабын және негізгі мембраналарының бір-біріне қатысты қозғалуы да осының себебінен болады.
  • жүйке талшықтары

Наррация

Дыбыс дегеніміз ауа тербелісі, оны есту мүшелеріміз арқылы сеземіз. Сау құлақ шамамен 20-20000 Гц. диапазондағы дыбысты қабылдауға қабілетті, бірақ адамның жасы ұлғайған сайын немесе шудың қысымынан бұл диапозан азаяды.

Дыбыс тербелісінің әсерінен ішкі құлақта импульс пайда болады, ол есту жүйкесі, сондай-ақ есту жолы арқылы ми қыртыстарындағы есту орталығына жетеді. Дыбысты қабылдау ми қыртыстарында жүзеге асады.

Құлақ қалқаны дыбыс тербелісін жинап, оны сыртқы құлаққа бағыттайды. Дыбыс есту жолын жауып тұрған дабыл жарғағының тербелісін тудырады.
Дабыл жарғағының тербелісін есту сүйекшелері (балғаша, төсше және үзеңгі) ұлуға жібереді.

Үзеңгінің табаны болса ұлудың сопақша терезесіне жалғанады. Ұлудың сүйекті қабырғасында негізгі мембрана орналасқан, ол ұлудың бойымен оның төбесіне дейін созылып, сонан соң кері майысып Рейсснер мембранасына жалғасады. Сондықтан ұлудың көлденең кесіндісінде үш жол бар: төменгі, ортаңғы және жоғарғы ұлу жолдары.

Ұлу сұйықтыққа толы болады, оны үзеңгінің қозғалысы тербелтеді. Жоғары дыбыстардың әсерінен болған үлкен жиілікті тербелістер кезінде ұлудың негізіне қарай жұтылып, негізгі мембрананы тербелтеді. Төменгі дыбыстар әсерінен туған кіші жиілікті дыбыстар негізгі мембрананы ұлудың төбесіне жақын жерде тербелтеді. Тербелістердің жұтылған жерінде электрлік импульс пайда болып, ол миға жетеді. Сөйтіп импульстің пайда болған орны дыбыстың жоғарылығын белгілейді. Орын теориясы деген – осы.

Электрлі импульс Кортиев мүшесінде пайда болады. Ұлуда таралған тербелістердің әсерінен жабын мембрана әлбетте негізгі мембранадағы түкті жасушаларды қысады, түктер жапырылып импульс пайда болады. Корти мүшесі тербелістерді осылайша электрлі белгілерге айналдыруға қабілетті, олар есту жүйкесі, сонан соң есту жолы арқылы ми қабатына жетеді. Ми қыртыстарында дыбысты қабылдау жүзеге асады.

Байланысты экстралар

Ортаңғы құлақтың қабынуы

Анимация ортаңғы құлақтың іріңді қабынуының ықтимал салдарларын және емделуін көрсетеді.

Тепе-теңдікті сезу

Басты ұстау мен оның қозғалысы кезіндегі бұрыштық үдеу ішкі құлақтың көмегімен жүзеге асады.

Мұрын, иіс сезу үдерісі

Иістердің әсерінен иіс сезу рецепторларында электрлік импульстер пайда болады.

Дәм сезу

Дәм сезуші рецепторлар химиялық қоздырғыштарды электрлік белгілерге айналдырады.

Көз (көру механизмі)

Көз бұршағының дөңестігін өзгерте алу қабілетінің арқасында адамдар заттарды алыстан да...

Көз

Біздің сезім мүшелеріміздің ішіндегі ең маңыздыларының бірі. Оның рецепторларындағы...

Аяқтың қаңқасы

Аяқтың қаңқасы жамбас белдеуі мен еркін қозғалатын аяқ сүйектерінен тұрады.

Омыртқа патологиялары

Омытқаның қисаюы- омыртқаның бір жаққа иілуі, ол омыртқалардың орнынан жылжуы салдарынан...

Толқын параметрлері

Анимация дыбыс толқындарының мысалында толқындардың негізгі қасиеттерін түсіндіреді.

Жұлынның құрылысы

Жұлын омыртқада орналасқан орталық жүйке жүйесінің органы, одан жұлын жүйкелері шығады.

Сезім мүшелері

Денеден немесе қоршаған ортадан келетін импульстерді қабылдап, миға жеткізетін органдар.

Қол қаңқасы

Қол қаңқасы иық сүйектері мен еркін қол сүйектерінен тұрады.

Бассүйек пен омыртқа

Бассүйек пен омыртқа орталық жүйке жүйесінің маңызды екі бөлігін: ми мен жұлынды қорғайды.

Адам миының бөліктері

Мидың негізгі бөліктері: ми бағаны, аралық ми және ортаңғы ми мен мишықтан тұратын үлкен ми.

Тізе рефлексі

Жазғыш бұлшықеттер созылғанда тізе рефлексі пайда болады, оның орталығы жұлында болады.

Адам денесі (еркек)

Анимация адам ағзасының жалпы құрылысы мен адам денесінің маңызды органдары туралы...

Aдам миы

Мидың негізгі бөліктері: ми бағаны, аралық ми, үлкен ми және мишық.

Cortical organisation of speech

Producing speech requires the synchronised operation of several cortical centres.

Knee joint

The knee joint is made up by the femur, the tibia and the kneecap.

Prenatal development

This animation demonstrates the development of the human embryo and foetus.

Recorder

The recorder is a woodwind musical instrument, a type of fipple flute.

Types of bone articulations

Human bones are joined together by cartilaginous or synovial joints, sutures or they can...

Vision correction

Concave and convex lenses are used for the correction of shortsightedness and farsightedness.

Added to your cart.