Жер сілкінісі

Жер сілкінісі

Жер сілкінісі - Жердегі ең жойқын қиратушы табиғат құбылысы.

География

Этикеткалар

earthquake, plate tectonics, seismometer, epicentre, hypocentre, Earth's crust, tectonic plate, earthquake-resistant construction, volcanic activity, wave, tsunami, physical geography, geography

Байланысты экстралар

Сұрақтар

  • Жердің қай бөлігінде жер сілкінісі жиі болады?
  • Техтоникалық тақталардың қайсысының шетінде ең күшті жер сілкіністері болады?
  • Жер сілкінісіне қайсысының қатысы ЖОҚ?
  • Қанша километрлік тереңдіктегі жер сілкінісін тайыз фокусті деп санаймыз?
  • Жер сілкінісінің эпицентрі деп нені атаймыз?
  • Жер сілкінісінің гипоцентрі деп нені айтамыз?
  • Жер сілкінісінің фокусының тереңдігі деп нені айтамыз?
  • Жер сілкінісі кезінде босаған қуат қандйа пішінде таралады?
  • Қандай толқын көлемдік емес?
  • Қай толқыны жер беті толқыны емес
  • Сейсмограф не үшін қолданылады?
  • Сейсмикалық төзімді ғимараттарда не маңызды ЕМЕС?
  • Қай материалдан салынған ғимарат сейсмикалық төзімді?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nТек санаулы жер сілкініс түрлері техтоникалық тақталардың шеттерінде болады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nБір-бірінен алшақтайтын тақталардың шекарасында тайыз фокусті жер сілкіністері жиі болады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАлғашқы жер сілкінісіне қарап негізгі жер сілкінісінің күшін анықтауға бола ма?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nҚұралдар P толқындарын бірінші болып сезеді.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nКөлемдік толқындар Жер бетінде ең үлкен қирауларды тудырады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nРихтер шкаласы құралдардың өлшеуіне сүйенеді.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nМеркалли шкаласы жер сілкінісінің нәтижесінде пайда болған қираулардың деңгейін көрсетеді.

Көріністер

Жер сілкінісі және тақталардың техтоникасы

  • Африкалық тақта
  • Еуразиялық тақта
  • Арабиялық тақта
  • Үндістандық тақта
  • Солтүстік Америкалық тақта
  • Оңтүстік Америкалық тақта
  • Тынық мұхиттық тақта
  • Кариб тақтасы
  • Кокос тақтасы
  • Наска тақтасы
  • Антарктикалық тақта
  • Австралиялық тақта
  • Филиппин тақтасы

Жер сілкінісі - жер қыртысының қысқа уақытқа созылатын серіппелі қозғалысы.

Жер сілкіністерін экзогенді, яғни Жер бетінде өтетін, мәселен, таудың құлауы, және эндогенді, яғни Жердің терең қабаттарында болатын, екі түрін ажыратамыз.
Жер сілкіністерінің басым бөлігі Тынық мұхиты бассейнінің шетінде болады. Сондай-ақ Жерорта теңізі мен Индонезия архипелагының арасындағы жолақ және мұхиттық жоталар сызығы жер жиі сілкінетін аймақтар деп саналады. Жанартауларға ұқсас Жердегі аймақтар сейсмикалык белсенді аймақтардың бөлінісінің де себептері бар.

Ең жиі болатын жер сілкіністері техтоникалық өзгерістерге, яғни литосфералық тақталардың шекарасындағы қоозғалыстарға, байланысты туады.

Жақын тарихта болған жер сілкіністері

  • АҚШ 7,9 M 30. 11. 1987 7,8 M 06. 03. 1988
  • Канада, 6,2 M 24. 04. 2015
  • АҚШ, 6,0 M 24. 08. 2014
  • Мексика, 8 M 19. 09. 1985
  • Сальвадор 5,5 M 10. 10. 1986
  • Гаити, 7 M 12. 01. 2010
  • Эквадор 7 M 06. 03. 1987 7,8 M 16. 04. 2016
  • Колумбия, 6,2 M 10. 03. 2015
  • Перу, 6,9 M 11. 02. 2015
  • Чили, 6,1 M 11. 02. 2015
  • Aргентина, 6,7 M 11. 02. 2015
  • Чили, 6,2 M 21. 04. 2007
  • Aлжир, 7,7 M 10. 10. 1980
  • Aлжир, 6,8 M 21. 05. 2003
  • Жаңа Зеландия, 6,0 M 04. 05. 2015
  • Папуа-Новая Гвинея, 7 M 17. 07. 1998
  • Tүркия, 7,6 M 17. 08. 1999
  • Италия, 6,5 M 23. 11. 1980
  • Италия 6,0 M 06. 09. 2002
  • Aрмения, 6,8 M 07. 12. 1988
  • Иран 7,3 M 10. 05. 1997
  • Иран 7,3 M 28. 07. 1981 6,9 M 11. 06. 1981
  • Aуғанстан 6,6 M 30. 05. 1998 6,1 M 25. 03. 2002
  • Үндістан, 7,6 M 26. 01. 2001
  • Үндістан, 7 M 19. 10. 1991
  • Непал 6,8 M 20. 08. 1988 7,8 M 25. 04. 2015
  • Қытай, 6,9 M 13. 04. 2010
  • Қытай, 6,8 M 24. 01. 1981
  • Қытай, 7,9 M 12. 05. 2008
  • Қытай, 7,8 M 27. 07. 1976
  • Ресей, 7,5 M 27. 05. 1995
  • Ресей, 7,6 M 20. 04. 2006
  • Жапония, 9 M 11. 03. 2011
  • Жапония, 7,1 M 25. 10. 2013
  • Жапония, 6,9 M 16. 01. 1995
  • Тайвань 7,6 M 20. 09. 1999 6,4 M 05. 02. 2016
  • Филиппины, 7,7 M 16. 07. 1990
  • Филиппины, 7,2 M 15. 10. 2013
  • Индонезия 9,1 M 26. 12. 2004 8,6 M 28. 03. 2005
  • Индонезия, 7,5 M 30. 09. 2009
  • Индонезия, 6,3 M 26. 05. 2006
  • Индонезия, 7,5 M 12. 12. 1992

Жер сілкінісін гипоцентрінің жер қыртысының астындағы тереңдігіне байланысты үш түрге бөлуге болады: тайыз, орташа және терең фокусті. Тайыз жер сілкіністері деп 70 км тереңдікке дейінгі жер сілкінісін айтамыз, орташа фокусті 70-300 км тереңде болатын, ал 300 км-ден асса, терең фокусті жер деп атаймыз.
Мұхиттық жоталардың сызығы бойынша бір-бірінен алшақтаған тақталарда жер сілкінісі көбінесе тайыз фокусті болады, бірақ жиі әлсіз күшпен сілкінеді. Ал жақындайтын тақталарда бір уақытта тайыз, орташа (екеуі де күшті) және терең фокусті (күші аз) жер сілкіністері болады. Ең күшті жер сілкіністері екі тақтаның бір-біріне соқтығысуынан пайда болады. Егер сілкіністер теңіздерде болса, онда жойқын толқындарды, цунамиларды тудырады.

Әдетте бір емес, бірнеше жер сілкінісі толқыны бір-бірін қуалайды. Ең үлкен қуат босату негізгі сілкіністе жүзеге асады, оның алдында кіші әлсіз сілкіністер болады, олардың болғаны сезілмеуі де және негізгі сілкініс жақындағанын байқамай қалу да әбден мүмкін. Негізгі сілкіністен кейін бірнеше соңғы сілкіністер жалғасып, олардың күші біртіндеп әлсірей береді.

Жер сілкіністерінің пайда болуы

  • эпицентр - Гипоцентрдің Жердің бетіне перепендикуляр проекциясы.
  • гипоцентр - Жер сілкінісінің фокусі немесе оның тереңдік ошағы, онда жер қыртысы түбірімен өзгереді.
  • фокус тереңдігі - Гипоцентр мен эпицентр арасындағы қашықтық.
  • сейсмикалық толқын

Техтоникалық жер сілкіністері бір-біріне соқтыққан техтоникалық тақталардың қысымы олардың деформацияланғыштығы мен майысқақтығы шегінен асып кеткен жерлерде пайда болады. Қысым жарылыс түрінде, майысқан таяқтың кенет сынып кетуі секілді басылады және сейсмикалық толқындар түрінде жан-жаққа таралады.

Жер сілкінісі болған жерде пішіндік өзгерістер пайда болады, оны жер сілкінісінің ұясы, гипоцентрі деп атаймыз. Гипоцентрге ең жақын жердің беткі қабаты, сілкініс орталығы эпицентр деп аталады.Мұнда жер сілкінісінің күші және қирату деңгейі өте жоғары болады. Гипоцентр мен эпицентр арасындағы қашықтық жер сілкінісінің фокус тереңдігін айқындайды.

Сейсмикалық толқындар

  • P толқын - Көлемдік толқын, жер қыртысының астында тарайды. Бойлық толқын қозғалысын тудырады: оның таралу бағытында тау жыныстары алма-кезек қоюланып, сирейді. Жылдамдығы айқас толқындарға қарағанда екі есе жоғары, сондықтан оларды құралдар бірінші болып сезеді.
  • S толқын - Көлемдік толқын, жер қыртысының астында тарайды. Айқас толқындардың қозғалысын тудырады: материал бөлшектері қозғалыс бағытына перпендикуляр (тік немесе көлденең жолақтардың бойымен). Оның жылдамдығы бойлық толқындар жылдамдығының жартысына жуық, сондықтан оны құралдар кешірек байқайды.
  • L толқын - Жердің бетінде тарайтын, жер үстінде болатын толқын. Бойлық және көлденең айқас толқындардың қабаттасуынан пайда болады. Заттың бөлшектері көлденең жолақта таралу бағытына перпендикулар қозғалады. Бөлшектердің қозғалыс амплитудасы көлемдік толқындардың таралу амплитудасынан анағұрлым үлкен, бірақ тереңдеген сайын тез азаяды. Таралу жылдамдығы басқа жер бетіндегі толқындарға қарағанда жоғары.
  • R толқын - Жердің бетінде тарайтын, жер үстінде болатын толқын. Бойлық және тік айқас толқындардың қабаттасуынан пайда болады. Заттың бөлшектері жер бетіне перепндикуляр жолақта таралу бағытымен бір бағытта қозғалады. Бөлшектердің қозғалыс амплитудасы көлемдік толқындардың таралу амплитудасынан анағұрлым үлкен, бірақ тереңдеген сайын тез азаяды. Жер бетіндегі толқындардың ішінде таралу жылдамдығы кіші толқын.
  • кең толқындар
  • үстіңгі толқындар

Гипоцентрде пайда болған қуат толқын түрінде тарайды. Бұл толқындар Жердің ішкі қабаттарына жетіп, барлық бағытта тарайтындықтан, оларды көлемдік толқындар деп атайды. Екі түрлі көлемдік толқындарды ажыратамыз: бойлық және айқас толқындар. Олардың атаулары дірілдің бағытына байланысты туған. Бойлық толқындарда таралу бағытына қарай жер қыртысының тығыздығы артуы мен сиреуі алма-кезек болады. Айқас толқындардың екі түрі бар: бірінде жыныстардың бөлшектері көлденең бағытта қозғалады, ал екіншісінде тік бағытта, яғни толқындардың таралу бағытына перпендикуляр бағытта қозғалады.
Бойлық толқындардың жылдамдығы үлкенірек, сондықтан оларды аппараттар бірінші боп байқайды. Алғашқы толқындар Р (Primer) толқындар атауы осыған байланысты туған, ал айқас толқындарды екінші толқындар S (Secunder) толқындар деп аталған.

Жер бетімен өтетін толқындар P және S толқындарының қабаттасуының нәтижелері. P және тік S толқындардың қабаттасуынан R (Rayleigh) толқындары пайда болады, ал P және S көлденең толқындарының қабаттасуынан L (Love) толқындары пайда болады. Бұл атаулар оларды алғаш рет сипаттаған ғалымдардың атына байланысты туған. Жер бетіндегі толқындардың жылдамдығы азырақ, бірақ амплитудасы жиі; ең үлкен қираулар солардың әсерінен пайда болады.

Жер сілкіністерінің өлшемдері

  • сейсмограф
  • өздігінен жазатын құрал
  • сейсмограмма - Жер қыртысының тербелісін белгілі бір уақыт аралығында тіркейтін сейсмограф жасайтын графикалық жазба.
  • серіппелі аспа

Жерде күніне бірнеше мың жер сілкінісі болады. Бұлардың басым бөлігі қуаты кіші, тек арнайы құралдардың көмегімен сезуге болады. Осы құралдар, сейсмографтар, жер сілкінісі кезінде пайда болатын толқындар тудырған жер қыртысы тербелістерін тіркейді. Жерге қадалған тұғырдағы цилиндрлерге айналмалы қағаз таспа және жақтауға керілген серіппе түріндегі жазғыш бекітіледі.
Жер дірілдегенде цилиндр Жермен бірге қозғалады, жазғыш инерциямен қозғалыссыз орнында тұрады және жер қыртысының қозғалуын цилиндрдегі қағаз таспаға жазады. Бір сейсмикалық бақылау тұрағында ең азы үш сейсмограф бар, ол жер сілкінісін үш бағытта тіркейді: екеуі дірілді көлденең солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағыттарында және бірі тік бағытта жазады.

Эпицентрдің алыстығын P және S толқындарының жетуінің уақыт айырмашылықтарына қарап біледі. Онда айқалған нүктенің айналасында шеңбер сызылады. Эпицентрдің орнын дәл анықтау үшін үш тұрақтың мәліметтерін салыстырады, себебі үш жарты шеңбердің қиылысқан жері жер сілкінісі эпицентрінің дәл орны болады.

Дірілдердің өлшемін Меркалли шкаласы бойынша жіктеуге болады: 12 балдық шкала белгілі бір аумақта жер сілкінісінің қирату күші қандай болғанын көрсетеді.
Бұл шкала кұралдар емес, бақылау барысында байқаған деректерге негізделеді. Артықшылығы оның көмегімен бірнеше ғасырлар бұрынғы жер сілкіністерінің жиілігін анықтауға болады. Қираулардың деңгейі жер қыртысының құрамына, халықтың тығыздығына және құрылыс салу әдістеріне де байланысты.

Рихтер шкаласы жер сілкінісін құралдар арқылы өлшейді. Сейсмограф жер сілкінісі барысында бөлінген қуатты, магнитуданы тіркейді. Рихтер шкаласының әр өлшемі алдыңғыға қарағанда 32 есе көп қуатты көрсетеді. Магнитуда жер бетіндегі қираулардың деңгейін көрсетпейді.

Жер сілкінісіне төтеп беретін құрылыстар

  • сейсмикалық төзімді ғимарат - - қарапайым жоба - ғимараттың ауырлық орталығы төмен - терезелері кіші
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат - - күрделі жоба - ғимараттың ауырлық орталығы жоғары - үлкен терезелер
  • сейсмикалық төзімді ғимарат - - алып темір-бетон арқалықтар - қанқаның айқас байланыстырғыштары
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат - - бөренелі арқалықтар -қатайтқыштардың болмауы
  • сейсмикалық төзімді ғимарат
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат
  • жеңіл құрылысты ғимарат - Жеңіл құрылысты ғимараттар майысқақ материалдан жасалады (мәселен: болат, ағаш), сондықтан пішіндерін өзгерте алады.
  • қалың қабырғалы ғимарат - Қалың қабыралы ғимараттың (мәселен: кірпіш, темір-бетон) материалы анағұрлым қатты, пішін өзгерткіштігі төмен, сондықтан үлкен күштің әсерінен шытынайды, сынады.
  • сейсмикалық төзімді ғимарат
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат
  • іргетасы және ғимарат арасындағы сейсмоазайту жүйесі - Сейсмикалық толқындарды бәсеңдету үшін ғимарат пен іргетастың арасына болат және резеңке материалдан тербелісті жұтатын конструкциялар салынады.
  • іргетасқа салынған ғимарат - Жер тербелістері ғимаратқа тікелей беріледі, оған зақым келтіруі мүмкін.
  • сілкіністерге қарсы салмақ - Зәулім ғимараттар жағдайында ең жоғарғы қабаттарға маятник секілді жұмыс істейтін үлкен қарсы салмақ қойылады. Егер ғимарат жер сілкінісінің әсерінен бір жаққа қисайса, онда қарсы салмақ инертті түрде оны қарама-қарсы бағытқа тартады.

Жер сілкіну қаупі бар аймақтар және жер сілкінісінің табиғаты қазіргі кезде жақсы танылған, алайда белгілі бір аймақта жер сілкінісінің қай уақытта және қандай күшпен болатынын алдын ала білу мүмкін емес. Сондықтан сейсмикалық белсенді аймақтарда ең тиімді сақтану шарасы сейсмикалық төзімді құрылыс технологияларын пайдалану. Ғимараттарды салу, қатайтуға қоса сейсмоазайту және сейсмооқшаулау тұрғысынан құрылыс материалдарының маңызы да зор.

Сейсмикалық төзімді ғимараттардың жобасы қарапайым, ауырлық орталығы төмен, терезелері кішкене болып келеді. Арқалықтарының қатты және бөлек қатайтқыштарының болғаны маңызды. Ғимараттардың материалына келсек, жеңіл құрылысты, қаңқалары болат және ағаштан тұратын ғимараттар жер сілкінісіне төзімді келеді, себебі олардың майысқақ материалдары пішінін өзгерте алады. Ғимарат және іргетас арасындағы сейсмоазайтқыш жүйе және дірілді азайтатын қарсылық салмағы биік құрылыстардың сейсмикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

Анимация

  • Африкалық тақта
  • Еуразиялық тақта
  • Арабиялық тақта
  • Үндістандық тақта
  • Солтүстік Америкалық тақта
  • Оңтүстік Америкалық тақта
  • Тынық мұхиттық тақта
  • Кариб тақтасы
  • Кокос тақтасы
  • Наска тақтасы
  • Антарктикалық тақта
  • Австралиялық тақта
  • Филиппин тақтасы
  • эпицентр - Гипоцентрдің Жердің бетіне перепендикуляр проекциясы.
  • гипоцентр - Жер сілкінісінің фокусі немесе оның тереңдік ошағы, онда жер қыртысы түбірімен өзгереді.
  • фокус тереңдігі - Гипоцентр мен эпицентр арасындағы қашықтық.
  • сейсмикалық толқын
  • P толқын - Көлемдік толқын, жер қыртысының астында тарайды. Бойлық толқын қозғалысын тудырады: оның таралу бағытында тау жыныстары алма-кезек қоюланып, сирейді. Жылдамдығы айқас толқындарға қарағанда екі есе жоғары, сондықтан оларды құралдар бірінші болып сезеді.
  • S толқын - Көлемдік толқын, жер қыртысының астында тарайды. Айқас толқындардың қозғалысын тудырады: материал бөлшектері қозғалыс бағытына перпендикуляр (тік немесе көлденең жолақтардың бойымен). Оның жылдамдығы бойлық толқындар жылдамдығының жартысына жуық, сондықтан оны құралдар кешірек байқайды.
  • L толқын - Жердің бетінде тарайтын, жер үстінде болатын толқын. Бойлық және көлденең айқас толқындардың қабаттасуынан пайда болады. Заттың бөлшектері көлденең жолақта таралу бағытына перпендикулар қозғалады. Бөлшектердің қозғалыс амплитудасы көлемдік толқындардың таралу амплитудасынан анағұрлым үлкен, бірақ тереңдеген сайын тез азаяды. Таралу жылдамдығы басқа жер бетіндегі толқындарға қарағанда жоғары.
  • R толқын - Жердің бетінде тарайтын, жер үстінде болатын толқын. Бойлық және тік айқас толқындардың қабаттасуынан пайда болады. Заттың бөлшектері жер бетіне перепндикуляр жолақта таралу бағытымен бір бағытта қозғалады. Бөлшектердің қозғалыс амплитудасы көлемдік толқындардың таралу амплитудасынан анағұрлым үлкен, бірақ тереңдеген сайын тез азаяды. Жер бетіндегі толқындардың ішінде таралу жылдамдығы кіші толқын.
  • кең толқындар
  • үстіңгі толқындар
  • сейсмограф
  • өздігінен жазатын құрал
  • сейсмограмма - Жер қыртысының тербелісін белгілі бір уақыт аралығында тіркейтін сейсмограф жасайтын графикалық жазба.
  • серіппелі аспа
  • сейсмикалық төзімді ғимарат - - қарапайым жоба - ғимараттың ауырлық орталығы төмен - терезелері кіші
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат - - күрделі жоба - ғимараттың ауырлық орталығы жоғары - үлкен терезелер
  • сейсмикалық төзімді ғимарат - - алып темір-бетон арқалықтар - қанқаның айқас байланыстырғыштары
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат - - бөренелі арқалықтар -қатайтқыштардың болмауы
  • сейсмикалық төзімді ғимарат
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат
  • жеңіл құрылысты ғимарат - Жеңіл құрылысты ғимараттар майысқақ материалдан жасалады (мәселен: болат, ағаш), сондықтан пішіндерін өзгерте алады.
  • қалың қабырғалы ғимарат - Қалың қабыралы ғимараттың (мәселен: кірпіш, темір-бетон) материалы анағұрлым қатты, пішін өзгерткіштігі төмен, сондықтан үлкен күштің әсерінен шытынайды, сынады.
  • сейсмикалық төзімді ғимарат
  • сейсмикалық төзімсіз ғимарат
  • іргетасы және ғимарат арасындағы сейсмоазайту жүйесі - Сейсмикалық толқындарды бәсеңдету үшін ғимарат пен іргетастың арасына болат және резеңке материалдан тербелісті жұтатын конструкциялар салынады.
  • іргетасқа салынған ғимарат - Жер тербелістері ғимаратқа тікелей беріледі, оған зақым келтіруі мүмкін.
  • сілкіністерге қарсы салмақ - Зәулім ғимараттар жағдайында ең жоғарғы қабаттарға маятник секілді жұмыс істейтін үлкен қарсы салмақ қойылады. Егер ғимарат жер сілкінісінің әсерінен бір жаққа қисайса, онда қарсы салмақ инертті түрде оны қарама-қарсы бағытқа тартады.
  • архитектуралық шешім
  • ғимаратты қатайту
  • ғимараттың материалы
  • сейсмоазайту және сейсмооқшаулау

Наррация

Жер сілкінісі - жер қыртысының қысқа уақытқа созылатын серіппелі қозғалысы. Ең жиі болатын жер сілкіністеррі техтоникалық негізді болады, яғни литосфералық тақталардың шекарасындағы қозғалыстарға байланысты туады. Ең күшті жер сілкіністері екі техтоникалық тақтаның соқтығысқан жерінде пайда болады.

Техтоникалық жер сілкіністері бір-біріне соқтыққан техтоникалық тақталардың қысымы олардың деформацияланғыштығы мен майысқақтығы шегінен асып кеткен жерлерде пайда болады. Қысым жарылыс түрінде, майысқан таяқтың кенет сынып кетуі секілді басылады және сейсмикалық толқындар түрінде жан-жаққа таралады.

Жер сілкінісі болған жерде пішіндік өзгерістер пайда болады, оны жер сілкінісінің ұясы, гипоцентрі деп атаймыз. Гипоцентрге ең жақын жердің беткі қабаты, сілкініс орталығы эпицентр деп аталады.Мұнда жер сілкінісінің күші және қирату деңгейі өте жоғары болады. Гипоцентр мен эпицентр арасындағы қашықтық жер сілкінісінің фокус тереңдігін айқындайды.

Гипоцентрде пайда болған қуат толқын түрінде тарайды. Бұл толқындар Жердің ішкі қабаттарына жетіп, барлық бағытта тарайтындықтан, оларды көлемдік толқындар деп атайды.

Екі түрлі көлемдік толқындарды ажыратамыз: бойлық және айқас толқындар. Олардың атаулары дірілдің бағытына байланысты туған.

Бойлық толқындардың жылдамдығы үлкенірек, сондықтан оларды аппараттар бірінші боп байқайды. Алғашқы толқындар Р (Primer) толқындар атауы осыған байланысты туған, ал айқас толқындарды екінші толқындар S (Secunder) толқындар деп аталған.

Жер бетімен өтетін толқындар P және S толқындарының қабаттасуының нәтижелері. Жер бетіндегі толқындардың жылдамдығы азырақ, бірақ амплитудасы жиі; ең үлкен қираулар солардың әсерінен пайда болады.

Жерде күніне бірнеше мың жер сілкінісі болады. Бұлардың басым бөлігі қуаты кіші, тек арнайы құралдардың көмегімен сезуге болады. Осы құралдар, сейсмографтар, жер сілкінісі кезінде пайда болатын толқындар тудырған жер қыртысы тербелістерін тіркейді. Жерге қадалған тұғырдағы цилиндрлерге айналмалы қағаз таспа және жақтауға керілген серіппе түріндегі жазғыш бекітіледі.

Дірілдердің өлшемін Меркалли шкаласы бойынша жіктеуге болады: 12 балдық шкала белгілі бір аумақта жер сілкінісінің қирату күші қандай болғанын көрсетеді.

Рихтер шкаласы жер сілкінісін құралдар арқылы өлшейді. Сейсмограф жер сілкінісі барысында бөлінген қуатты, магнитуданы тіркейді. Рихтер шкаласының әр өлшемі алдыңғыға қарағанда 32 есе көп қуатты көрсетеді. Магнитуда жер бетіндегі қираулардың деңгейін көрсетпейді.

Жер сілкіну қаупі бар аймақтар және жер сілкінісінің табиғаты қазіргі кезде жақсы танылған, алайда белгілі бір аймақта жер сілкінісінің қай уақытта және қандай күшпен болатынын алдын ала білу мүмкін емес. Сондықтан сейсмикалық белсенді аймақтарда ең тиімді сақтану шарасы сейсмикалық төзімді құрылыс технологияларын пайдалану. Ғимараттарды салу, қатайтуға қоса сейсмоазайту және сейсмооқшаулау тұрғысынан құрылыс материалдарының маңызы да зор.

Байланысты экстралар

Цунами

Биіктігі бірнеше мың метрге жететін алып теңіз толқыны, ол жолындағын бәрін қырып-жоятын...

Жанартау атқылауы

Жанартау атқылауы кезінде магма мантиядан жер бетіне шығады.

Tectonic plates

Tectonic plates can move in relation to each other.

Қабатты жанартаудың пайда болуы

Тау жыныстарыынан және жанартау күлдерінен, сондай-ақ лава қабаттарынан тұрады.

Жердің құрылысы (ортаңғы деңгей)

Жер көптеген сфералық қабаттардан тұрады.

Жер қыртысының қатпарлары (ортаңғы деңгей)

Бүйірлік қысымның әсерінен тау жыныстарының қабаттары қатпарланады. Сөйтіп қатпарлы...

Толқын параметрлері

Анимация дыбыс толқындарының мысалында толқындардың негізгі қасиеттерін түсіндіреді.

Торнадо

Қысқа уақытта соғатын, бірақ күші қатты торнадолар керемет жойқын күшке ие.

Терең теңіз гидротремал ұңғылары

Орта мұхиттық қыраттардың бойында мұхиттардың түбіндегі жер қыртысынан ыстық геотермал...

Толқындардың түрлері

Толқындар өміріміздің әр түрлі салаларында маңызды рөл атқарады.

Ыстық нүктелер

Ыстық нүктелерде магма жер қыртысына шығып,вулкан пайда болады.

Geyser

A geyser is a spring characterised by intermittent discharge of water and steam.

Seafloor map

The boundaries of tectonic plates can be seen on the seafloor.

The Doppler effect

It is a well-known phenomenon that the sound of an approaching sound source is higher...

Topography of the Earth

The animation presents the largest mountains, plains, rivers, lakes and deserts of the Earth.

Жер

Жер шары оттегі қабаты бар атмосфера және минералды қыртыспен қапталған ғаламшар.

Continental drift on a geological timescale

The Earth's continents have been in constant motion during the history of the planet.

Faulting (intermediate)

Vertical forces can break up layers of rock into fault blocks, which then move vertically...

Folding (advanced)

Lateral compressive forces cause rocks to form folds. This is how fold mountains are formed.

Added to your cart.