Теночтитлан (15-ншы ғасыр)

Теночтитлан (15-ншы ғасыр)

Жоғары өркениетті Aцтек Империясының аты аңызға айналған астанасының кереметтігі тіпті испан жаулаушыларын да таңдай қақтырған.

Тарих

Этикеткалар

Теночтитлан, ацтектер империясының, Lake Texcoco, Мексика, Мексика бассейні, Spanish conquerors, Temple district, necropolis, II Монтесума, architecture, pyramid, sanctuary, астана, Америка, Great Temple, Кортес, indigenous people, culture, New World, орта ғасырлар, church, тарих

Байланысты экстралар

Сұрақтар

  • Теокалли пирамидасының биіктігі қанша болған?
  • Теночтитланның гүлденген дәуіріндегі халық саны қанша еді?
  • Теночтитланға қайсысы қатысты емес?
  • Теночтитланда қандай құрылыс болмаған?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАцтектер әдетте күніне екі рет суға шомылған.
  • Ацтектер өздерін қалай атаған?
  • Ацтектер империясын қандай көл қоршаған?
  • Теночтитланның орналасуының ерекшелігі қандай?
  • Ацтектер 15-16-ншы ғасырлардың тоғысында қанша ұсақ салық төлейтін аймақтарды басқарып, билеген?
  • Ацтектер қоғамының орта табына кімдер жатқан?
  • Бұл пкір дұрыс па?\nАцтектер иттің етін де тамаққа пайдаланған.
  • Адамзатқа ацтектерден қандай жануар мұра боп қалды?
  • Ацтектер қандай өсімдікті білмеген?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАзық-түлік өндіруди көбейту үшін ацтектер жасанды аралдар да салған.
  • Ацтектер жануарларға табынған. Төмендегі жануарлардың қайсысына табынбаған?
  • Еуропалық шапқыншылар\nнесімен күшті болған?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nБір кезде ацтектер империясының шеті\nекі мухитпен шектелген.
  • Ацтектер Империясын жаулап алған конкистадордың аты кім?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАдамдарды құрбандыққа шалу ацтектердің дінінде болған.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАцтектер бір құдайға табынған.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАцтектердің соңғы билеушілерін өз халқы өлтірген, себебі оны сатқын деп санаған.
  • Ацтектердің астанасының орнына испандар қандай қала тұрғызған?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nЖаулаушылар ацтектердің астанасын жаулап, оның орнына басқа қала салды.
  • Жаулаушылардың жеңіске жетуіне не әсер етті?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nТіпті ацтектер билеушісі Кортесті жарты-құдай деп атаған.
  • Ацтектер империясы қашан ең үлкен көлемге ұлғайды?
  • Ацтектердің соңғы маңызды\nбилеушісі кім болған?
  • Ацтектердің билеушілерін қалай атаймыз?
  • Ацтектердің империясын еуропалықтар қашан жаулады?
  • Ацтектердің империясын қай халық жаулаған?
  • Ацтектердің астанасы қалай аталады?
  • Ацтектер империясы әлемнің қай құрлығында орналасты?
  • Ацтектер Империясы қазіргі қай мемлекеттің аумағында орналасқан?
  • Қаланың қабырғамен қоршалған орталық бөлігін қалай атаймыз?
  • Ацтектер бөксе добын ойнайтын ғимарат қалай аталған?
  • Теокаллидің төбесінде қанша ғибадатхана тұрған?
  • Қай ғимараттың жанында көп адамның бас сүйектері болған?
  • Қайсының Ацтек мемлекетіне қатысы жоқ?

Көріністер

Қасиетті аудан

  • Күн храмы
  • тлачтли - Доп ойнайтын алаң. Ацтектердің доп ойынына – улламалистлиге арналған орын.
  • абыздар резиденциясы
  • Ұлы храм - Теокалли - ацтек культтік архитектурасының төрт жақты, баспалдақты пирамидасы, оның төбесінде шағын ғибадатхана орналасты.
  • Тескатлипока храмы - Ацтек мифологиясында Тескатлипока атты дүниенің төрт бұрышына қатысты төрт құдай да бар. Қара Тескатлипока солтүстік бағытпен байланысты болған. Ол соғыс құдайы деп те саналған.
  • Кетцалькоатль храмы - Кетцалькоатль – ацтек мифологиясында абызшылықтың, оқу мен білімнің қорғаушысы, адамзатты жаратушы. Ол қанатты жылан түрінде де кездеседі.
  • Сиуакоатль храмы - Ацтек мифологиясында Сиуакоатль жемістіліктің әйел-құдайларының бірі (әйел-құдай). Киластли деген атпен де белгілі.
  • цомпантли - Адамның бас сүйектері тұрған қабырға.
  • Тепантцинко қақпасы - Бүркітшілер қақпасы. Қасиетті ауданның оңтүстік есігі.
  • Акатлиакапан қақпасы - Қасиетті ауданның солтүстік есігі.
  • Куанауак қақпасы - Қасиетті ауданның шығыс есігі.
  • Тескакоак қақпасы - Қасиетті ауданның батыс есігі.

Теночтитланнық орталық бөлігінде тас қабырғамен қоршалған қасиетті аудан орналасқан. Квардатқа ұқсасы аумақтың әр жағы 300 метр ұзын болған. Ғұрыптық орталықтың төрт қақпасы болған, оларды дүниенің төрт бұрышына бағыттаған. Осылардан тараған жолдар қаланы төрт үлкен бөлікке бөлген.
Культтік орталықта ең маңызды діни сипатты ғимараттар тұрған. Солардың ішінде Ұлы Храм ерекше көзге түсетін, оның төбесінде Күн және Жаңбыр құдайының ғибадатханалары тұрған. Қасиетті ауданда бұлардың жанында Қанатты Жылан (Кетцалькоатль), екінші Күн құдайы (Тонатиу), Жылан-әйелдің (Сиуакоатль), Махаббат құдайы (Шочикецаль) және соғыс құдайларының бірінің (Тескатлипока) және тағы басқалардың храмдары орналасқан.
Храмдардан басқа басқаша сипаттағы, бірақ дінмен тығыз байланысты храмдар да тұрды. Тлачтли ерекше ацтек доп ойынының алаңы қызметін атқарды, ал цомпантли құрбандардың бас сүйектерінің тұратын жері болды.

Цомпантли

Бас сүйектер қабырғасы” ацтек мәдениетіне тән болған, сонымен қатар басқа орталық америкалық өркениеттерде де болды. Олардың арасындағы айырма тек әскери тұтқындардың және құрбандықтардың бас сүйектерін қабырғаға тік әлде көлденең орналастыруда еді. Храмның төбесіндегі ғибадатханалардан адам мүрделерін баспалдақпен төмен лактырған.
Теночтитландағы „Ұлы бас сүйектер қабырғасы” ұзындығы шамамен 60 м, ал ен 30 м рельефтік бейнелермен безендірілген тас платформада тұрды. Платформаның төбесінде айқас бөренелермен жалғанған үлкен 60-70 қададан жасалған тұтқыш құрылыс тұрды. Испан конкистадорларының санауы бойынша онда бір уақытта 60 мың бас сүйек тұруы мүмкін болған.
Сақталған деректер бойынша ең кем дегенде бес басқа цомпантли болған, бірақ олар едәуір кіші болған.

Анимация

Қала

  • Тескоко көлі - Мексика жазығының табиғи көлдерінің бірі болды.
  • қасиетті аудан - Қабырғамен қоршалған ғұрыптық орталық.
  • арық - Қаланы су құбырларының жүйесі торлады, ол көлік тасымалы мен суғаруға мүмкіндік тудырды.
  • жол - Теночтитланды құрлықпен байланыстырды.
  • бөгет - Оның көмегімен Тескоко көлінің тұзды суын қоршады.
  • Чапультепек акведугі - Двойной акведук, Чапультепек төбесіндегі көлден шығатын қосарлы су құбыры қаланы ауызсумен қамтыды.
  • чинампалар - Ауыл шаруашылығы жұмыстары жүргізілген жасанды аралдар.
  • Тлателолько - Әуелде дербес қала-мемлекет болды. 1473 жылы Теночтитлан билеушісі жаулап алып, өз қаласымен біріктірді. Орасан алып базарының арқасында маңызы өте зор болды.
  • Астакалько - Теночтитланның төрт үлкен қала бөлігінің бірі.
  • Куэпопан - Теночтитланның төрт үлкен қала бөлігінің бірі.
  • Мойотлан - Теночтитланның төрт үлкен қала бөлігінің бірі.
  • Сокьяпан - Теночтитланның төрт үлкен қала бөлігінің бірі.

Теночтитлан Орталық Америкадағы орналасқан Ацтектер Империясының орталығы болған.
Қаланың негізі 14-інші ғасырдың бірінші жартысында Мексика ойпатындағы Тескоко көлінің аралдарының бірінде қаланған.
15-інші ғасырдың басына қарай Теночтитлан ғимараттарының басым бөлігі тастан салынған нағыз қалаға айналады. Қаланың өсуіне байланысты көлдің бір бөлігі құрғатылып, аралдың бастапқы аумағын кеңейткен. Балшықтан жасалған жасанды аралдардың көптігі және олардың арасындағы арықтар желісі ацтектер Империясының астанасына айналған елді мекенге ерекше көрік берді.

Теночтитлан әрқайсысы 5 ауданға бөлінетін төрт үлкен бөліктен (кампаннан) тұрды. Қаланың жалпы аумағы сол кездің өзінде 10 км²-ден аспы кеткен болатын, ал халқының саны шамамен 200 мың болған. Ауызсу құбырларымен жабдықталған, үнемі тазартылып отырған ацтек қаласы тағдырдың талқысынан қаша алмады.
Испан басқыншылары 1519 жылы Мексика аумағына келді. 1521 жылы конкистадор Фернандо Кортестың басшылығымен Теночтитлан қаласын басып алады.
Таңғажайып ацтек ғимараттарын қиратып, 18 ғасыр көлді де толығымен құрғатып, топырақпен көмеді.
Бүгінде осы жерде әлемнің ең ғажайып қалаларының бірі, испандар негізін қалаған Меxико қаласы тұр.

Орталық

  • базар
  • қасиетті аудан - Теночтитланның мәдени орталығы болды. Қала орталығында орналасты. Биік қабырғамен қоршалды.
  • Ашаякатль сарайы - Ашаякатль 1469-1481 жж. аралығында Теночтитланның билеушісі болды.
  • II. Монтесума аралы - II. Монтесума 1502-1520 жж. биледі. Ол испан конкистадоры Кортес келгенше қаланы басқарды.
  • Сиукоатль сарайы - Сиукоатль Теночтитланның билеушіден кейінгі ең жоғарғы лауазымды адамы болды. Оның міндеттеріне әскерді басқару да кірді. (Ацтек мифологиясында жемістілік әйел-құдайларының бірін Сиуакоатль деп атайды. Ол – Киластли деп те аталатын "жылан-әйел".)
  • Ауисотль сарайы - Ауисотль – ацтектердің сегізінші билеушісі. Маңызды шапқыншылықтар оның атымен байланысты. (Ацтекс мифологиясының итке ұқсайтын жаратылысы да Ауисотль деген атқа ие.)
  • императорлық хайуанаттар бағы
  • көпір
  • арық - Қаланы су құбырларының жүйесі торлады, ол көлік тасымалы мен суғаруға мүмкіндік тудырды.
  • тұрғын ғимараттар

Қаланың орталығында орналасқан қасиетті ауданы Теночтитланның діни орталығы саналған. Оны айналасында әр түрлі билеушілердің сарайлары тұрған. Деректерге қарағанда II. Монтесуманың ғажайып сарайының 100 бөлмесі болған, олардың әрқайсысының бөлек моншасы болған.
Осында, қаланың орталығында, бас базар алаңдарының бірі де болған. Ол (Тлателолько базарына қоса) қаланың экономикалық өмірінің маңызды бөлігі еді. Жазба деректер ацтектер астанасында сауданың қызу және әр түрлі болғанын жазады. Теночтитланның әр ауданының өз базары бар еді.
Монтесума қаласының ең ерекше бөлігінің бірі корольдің хайуанаттар бағы мен оның "тұрғындарын" сол кезден қалған жазбалар дәл суреттеген. Осы географиялық аймаққа тән хайуанаттар әлемінің көптеген түрлерін бақтан, сондай-ақ оның ғимараттарынан тамашалауға болатын.
Сүт қоректілер, бауырымен жорғалаушылар, балықтар және әр түрлі кұстарға маманданған қызметшілер қараған. Кейбіт деректерге бойынша бақта адамдарды да көрсетуге қойған, ал кейбір деректер хайуанаттарды құрбан адам өліктерімен жемдегені туралы айтады.) II. Монтесума сарайына жақын жерде Ботаника бағын да салған.

Ұлы Храм

  • Тлалока ғибадатханасы - Ацтек мифологиясында жаңбыр, нажағай және жемістілік құдайы.
  • Уицилопочтли ғибадатханасы - Ацтек мифологиясында Күн және соғыс құдайы. Бас құдай, Теночтитланның қорғаушысы.
  • баспалдақ
  • терраса
  • жиек
  • қасиетті от

Ұлы Храм ацтектер астанасының ең маңызды діни ғимараты болды. Әуелгі шіркеуді 1325 жыл шамасында сала бастаған. Кейінірек билеушілердін үлкен сұраныстарына лайықтап алты рет қайта салған.
Негізін 80 және 100 метрлік төрт қабатты баспалдақты пирамида (теокалли) құраған. Оның төбесінде екі құдайдың, жаңбыр құдайы мен Күн құдайының, ғибадатханасы тұрған.
Тлалок ацтек мифологиясында нажағай және жемістілік құдайы.
Атының мағынасы: „өсіруші”. Қайырымды құдайлар қатарына жатады, бірақ адамдарға зиян да келтіруі мүмкін (мәселен, құрғақшылық, жойқын жауын-шашын).
Адам бейнесінде суреттелгенімен де, көздері үкінікі, ал тістері теңбілтердікі секілді болған.

Уицилопочтли ацтек мифологиясының бас құдайы, Күн мен соғыс құдайы, болған. Теночтитланның қорғаушысы болған. Атының мағынасы „Оңтүстік колибри”. Әдетте еркек кейпінде бейнеленген.
Үстіңгі платформаға монуменалды баспалдақ қатары арқылы көтерілуге болатын. Баспалдақтарды тек поптар (және құрбандар) пайдаланған. Ғибадатханалардың алдында адам құрбандары көрсетілген. Адамдар да жиі құрбандыққа шалынған. Ең көп адам құрбандыққа Уицилопочтли үшін шалынған. Адамдардың қаны мен жүрегі соған арналған. Құрбанның жүрегін тірі адамның кеудесінен обсидиан пышақпен кесіп алған.

Ацтек билеушісі

Ацтектердің әскери мемлекеті басқа қалалармен құрған одақтар мен үздіксіз шапқыншылар кейін империяға айналды.
Деспоттық тәртіпке және әскери сипатты Ацтектер Империясын монарх басқарды.

Теночтитланның алғашқы билеушісі (Акамапичтли) 1376 жылы таққа отырды.
Империяның ауқымы Ауисотль заманында 15-інші және 16-ншы ғасыр тоғысында анағұрлым кеңейді. Онан кейінгі II. Монтесума заманында ерекше гүлденсе, Фернандо Кортестің келуімен империя түгелдей құрыды. (Ацтектердің соңғы билеушісі Ауисотльдің ұлы Куаутемок болды.)

Кетцалькоатль храмы

Ацтектер құдайларын тольтектерден алғанға ұқсайды. Қанатты жылан абыздардың оқу мен білімнің қорғаушысы болды. Сондай-ақ оны жел, таң және Венера ғаламшарымен байланыстырған.
Ол адамдарды алдыңғы ұрпақтардың сүйектерінен жаратқан. Ғылымдар мен адамгершілік, заңдар мен жазуды да адамзатқа сол берген. Саудагерлер оны өздерінің жебеушісі деп санаған.

Тлачтли

Тлачтли ацтектердің доп ойнайтын орны болды. Басқа Орталық Америкалық мәдениеттердегі доп ойынына ұқсас ғұрыптық шара өтетін солтүстік-оңтүстікке немесе шығыс-батысқа созылған, әр ұзын жағына қабырға тұрғызылған жазық алаң еді.
Бөксе добы деп аталған ойында екі топ бір-бірімен күресі. Алғашында әбден шаршататын және көбінесе жарақатайтын күрестің мақсаты қарсыластың арғы шегіне тастау еді.
Доп (улли) шамамен салмағы 4 кг тығыз резеңкеден дайындалған.
Кейінірек 1-1 көлденең тұрған тас сақинаны көрермендер орны болған қабырғаларға 5-6 метр биіктікке орналастырған. Допты қолдарын пайдаланбай осы сақиналардан өткізу керек болған.
Ойыншылар допты тізелерімен, бөкселерімен және бастарымен бағыттаған. Денелерін қорғау мақсатында арнайы қорғаныс жабынын киген. Ойынның ережелерінде доптың жерге тимеуі, ауада үздіксіз қалқуы керек болғаны да ықтимал. Ойыншылардың шеберлігі допты бір сағаттан ұзақ жерге тигізбей ұстап тұруға жетуі мүмкін.
Допты сақинадан өткізу керемет қиын болғандықтан „матч” доп сақинадан бір өткен соң-ақ аяқталған. Деректерге қарағанда жеңілген топтың капитанын құдайларға құрбандыққа шалу жағдайы жиі болған. Кейбір тарихшылардың пікірінше жеңілген топ түгелімен құрбандыққа шалынуы мүмкін екенін айтады. Ал енді бірлері керісінше, жеңген топтың капитаны (және ойыншылары) құрбандыққа шалынған және бұл оларға көрсетілген құрмет саналған деседі.

Чинамптар

Чинампалар төртбұрыш пішінді жасанды аралдар болған, оларды ацтектер тұрғын үйлердің жанында жасаған. Алдымен суы таяз көлдің бір бөлігін қазықтармен айналдыра қоршап, оны балшықпен және өсімдіктермен толтырған. "Жүзгіш бақтар" деп жаңсақ аталған жерлерге тамырларымен бекітсін деп жиі ағаштар да отырғызған.
Чинампаларда өмір сүруге қажетті азық болатын өсімдіктерді өсірген. Бұл өздігінен суғарылатын бақтардың өнімділігі өте жоғары болған, себебі олар жауын-шашынға тәуелсіз еді.
Диханшылар жылына бірнеше рет өнім жинаған, яғни олардан өнім терген.

Наррация

Теночтитлан Орталық Америка аумағындағы Ацтек Империясының орталығы болды.
Қаланың негізін 14 ғасырдың бірінші жартысында Мексика жазығында орналасқан Тескоко көліндегі аралдардың бірінде қалаған.
15-інші ғасырдың басына қарай Теночтитлан ғимараттарының басым бөлігі тастан салынған нағыз қалаға айналады. Қаланың өсуіне байланысты көлдің бір бөлігі құрғатылып, аралдың бастапқы аумағын кеңейткен. Балшықтан жасалған жасанды аралдардың көптігі және олардың арасындағы арықтар желісі ацтектер Империясының астанасына айналған елді мекенге ерекше көрік берген.
Қаланың жалпы аумағы сол кездің өзінде 10 км²-ден асып кеткен болатын, ал халқының саны шамамен 200 мың болған.
Теночтитланның орталық бөлігінде тас қабырғамен қоршалған қасиетті аудан орналасқан, онда ең маңызды ғимараттар тұрған.

Солардың ішінде 30 метр биік Ұлы Храм пирамидасы ерекше көзге түсетін. Храмның төбесінде екі ғибадатхана тұрды. Ацтектер бірінші құрбандық орнында Күнге, ал екіншісінде Жаңбыр құдайына құрбандық (әдетте адам) шалған.

Орталық ауданның арғы жағында орналасқан тлачтлиде ғұрыптық белгілері бар бөксе доп ойыны ойналған.
Көп жағдайда сұмдық жағдаймен аяқталатын "спорт" алаңының жанында тағы бір қатыгездікке толы құрылыс тұрған.

Цомпантлидің "бас сүйектер қабырғасы" деп аталуына толық негіз бар, себебі ондағы ағаш қадаларға жеңілгендердің және құрбандардың бас сүйектері шаншылған.

Ауызсу құбырларымен жабдықталған, үнемі тазартылып отырған ацтек қаласы тағдырдың талқысынан қаша алмады.
Испан басқыншылары 1519 жылы Мексика аумағына келді. Олар 1521 жылы конкистадор Фернандо Кортестың басшылығымен Теночтитлан қаласын басып алады.
Таңғажайып ацтек ғимараттарын қиратып, 18-інші ғасырда көлді де толығымен құрғатып, топырақпен көмеді.
Бүгінде осы жерде әлемнің ең ғажайып қалаларының бірі, испандар негізін қалаған Меxико қаласы тұр.

Байланысты экстралар

Aztec ruler (15th century)

The Aztec Empire was a despotic, militaristic state ruled by the tlatoani.

Aztec warriors (15th century)

The fearsome looking Aztec warriors could not stop the Spanish conquistadors with their...

Чичен Ица (12-нші ғасыр)

Майя-тольтектер империясының бір кездегі аты аңызға айналған астанасы бүгінгі Мексиканың...

Conquistador (16th century)

Spanish conquerors owed their success to their armour and firearms.

Ежелгі дүние ғажайыптары

Ежелгі дүниенің ғажайыптарының ішінен бүгінде тек Гиза пирамидаларын көре аламыз.

Мексикалық аксолотль

Ересектерінде де желбезектері бар құйрықты қосмекенді.

Тарихи топография (көрікті жерлер)

Суреттермен толықтырылған жер атаулары көрсетілмеген карта тарихи маңызы бар көрікті...

Тыйым салынған қала (Бейжің, XVII ғасыр)

Тыйым салынған қала - Қытайдың императорлар дәуірінен қалған ең ұлы және жұмбақ...

Географиялық ашулар (15-17-інші ғасырлар)

Аңызға айналған географиялық ашулар карталарды қайта салып қана қойған жоқ, оларың...

"Санта Мария" (15-ғасыр)

Үш діңгекті "Санта Мария" караккасы Христoфор Колумбтың дәуір нышанына айналған...

Теотиуакан (4-інші ғасыр)

Колумбқа дейінгі Американың ең үлкен және халқының саны көп елді мекені болған.

Әлхамра 16-ғасырда (Испания)

Гранаданың ең биік жерінде орналасқан архитектуралық кешеннің атауы арабша "қызыл"...

Мачу-Пикчу (15-інші ғасыр)

Қазіргі Перудің аумағында орналасқан Инктердің ежелгі қаласы Әлемдік мәдени мұраларға жатады.

European colonisation of the Americas (up to 1763)

Several European countries joined the conquest of the New World, making America a...

Forms of government and official state languages

The animation shows the forms of government and official languages of the world´s countries.

Inca warrior (15th century)

The Incas´ rudimentary weapons were inadequate in their struggle against the Spanish...

Modern empires

Numerous legendary empires were built (and destroyed) in the course of history.

The countries of the Americas

Learning about the geographic location, capitals and flags of American countries through...

Зиккурат (Ур, б.з.д. 3 мыңжылдық)

Көне дәуірдегі Месопотамияда пішіні ерекше мұнара-храмдар болған, оларды қаланың...

The city of Ur (3rd millennium BC)

The ancient city located near the river Euphrates was an important Sumerian centre.

Джосер пирамидасы (Саккара, Хр. д. 27-інші ғасыр)

Хр. д. 27-інші ғасырда салныған баспалдақты пирамида ежелгі Мысырдың алғашқы пирамидасы...

Football stadium

Football is one of the most popular team sports due to its relatively low equipment...

Added to your cart.