Теңіз суының жер рельефін қалыптастыруы

Теңіз суының жер рельефін қалыптастыруы

Теңіз суы сыртқы күш ретінде жағалаудың қалыптасуында маңызды рөл атқарады.

География

Этикеткалар

seawater, sea shore, flood tide, tide, ebb tide, wave, coastline, cliff, rock, lagoon, bay, spit, abrasion, sea, ocean, relief features, landform, alluvion, physical geography, geography

Байланысты экстралар

Сұрақтар

  • Соқпатолқын қуысы қайда пайда болады?
  • Соқпатолқын қуысы қандай жағаларға тән?
  • Абразиялық мұнара қай жаға түріне тән?
  • Аркалар қай жаға түріне тән?
  • Террасалар қай жаға түріне тән?
  • Үңгірлер қай жаға түріне тән?
  • Иілген мүйістер қай жаға түріне тән?
  • Жағалау тізбектері қай жаға түріне тән?
  • Томболо қай жаға түріне тән?
  • Лагуна қай жаға түріне тән?
  • Теңіз толқындары қандай тереңдікте тыншиды?
  • Мүйіс деп нені атаймыз?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nСу бөлшектері толқында шеңбер траекториясымен қозғалады?
  • Бұл пікір дұрыс па?\nТолқындар Жердің айнала қозғалуына байланысты пайда болады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАбразиялық мұнара абразиялық аркалар доғаларының құлауынан соң пайда болады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАбразиялық терраса тек теңіз суы жағаға тасыған шөгінділерден пайда болады.
  • Қай жаға түрінде теңіз суының бұзушы күші анық байқалады?
  • Қай жаға түрінде теңіз суларының қалыптастырушы күші анағұрлым жақсы байқалады?
  • Аккумуляциялық жағаларға рельефтің қай түрі тән емес?
  • Қай рельефті теңіз суы қалыптастырмайды?

Көріністер

Теңіз жағалауы

  • абразиялық жаға
  • аккумуляциялық жаға
  • теңіз суының көтерілуі
  • теңіз суының қайтуы

Теңіз суы сыртқы күш ретінде теңіз жағалауының қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Теңіз суы бір жағынан бұзушы, екінші жағынан салушы қызмет атқарады.
Теңіз суының рельеф қалыптастыратын қызметі ең алдымен теңіз суының толқындануына байланысты. Теңіз бетіндегі толқындануды жел тудырады. Жел мен судың бетінің түйісуінен пайда болған ауа ағындары алдымен су иірімдердін тудырады. Теңіз суының салмағы неғұрлым үлкен болса, толқын соғұрлым тезірек өседі.
Толқында су бөлшектері шынымен "бір жерде", бір шеңбер траекториясында қозғалады, алға жылжымайды. Толқын құбылысының мәнісі көршілес бөлшектер шеңберлей тербеледі, бір-бірінен бірер фазаға айырылады. Орбиталардың радиусы тереңдіктің артуына байланысты кішірейеді және толқынның ұзындығына тең тереңдікке жеткенде, толқын жоғалады.

Теңіз суы биік және жазық жағалауда әр түрлі рельеф қалыптастырады. Tолқындар тік жартас жағалауларды біртіндеп бұзады. Алдымен теңіз суы көтерілу мен қайтуы барысында абразиялық қуыстарды шайып кетеді. Толқындардың соққысынан қуыс кеңейе береді, оның үстіндегі жар жаға тіреуіші жоқ болған соң, құлайды. Бүл үдеріс жалғасып, жаға біртіндеп кері шегінеді, оның алдында абразиялық терасса қалыптасады.

Әр түрлі тау жыныстарынан тұратын құз жағаның жұмсақ тау жыныстары тезірек бұзылады, сондықтан шығанақтар пайда болады. Қатты жыныстардан жартастар және мүйістер қалыптасады. Шығыңқы мүйістердегі абразия қуыстары біртіндеп аркаларға айналады. Аркалардың үстіндегі жартас доғалар уақыт өте келе құлайды. Осындай жолмен абразиялық мұнаралар пайда болады. Оларды соқпа толқындар одан ары бұзады.

Жазық жағалаулардан жағаның қалыптасуын бақылауға болады. Жағада толқынның қуаты тербелістің әсерінен әбден әлсірейді, шөккен тау жыныстары қордалана бастайды. Шөгінді жиындысы жағаға параллель болады. Бұл үйінді теңіз деңгейінен биіктейді, оны біз мүйіс деп атаймыз.

Егер толқындар жағаға көлбеу ағып жетсе, мүйістің материалы көше бастайды, оның ұзындығы жел бағытына байланысты өседі. Мүйістің өсуі бұл жағдайда жағаға байланысты болмайды, сондықтан мүйіс ашық теңізден үлкен шығанақтарды бөле алады. Осындай мүйісті біз тасқын көтермесі деп атаймыз, ал теңізден бөлінген суды лагуна дейміз.

Жел бағытына қарай өсетін тасқын көтермесі суы терең шығанаққа жеткен соң сол бұрынғы бағытында өсе алмайды. Ашық су толқындары мүйісті ілгек пішінінде жағаға қарай бұрады. Тасқын көтермесінің ілгегі деген атау осыдан пайда болған.
Тасқын көтермесі көшу барысында жағаға жақын аралды құрлықпен жалғайтын кездері де болады. Бұл тасқын көтермесінің атауы - томболо.

Теңіз суының бұзатын күші - соқпа толқындары күшті үлкен ашық теңіздердің жағасында, ал қалыптастырушы күші жағаларда таяз суларда, соқпа толқындары әлсіз ішкі теңіздерде пайда болады.

Абразиялық жаға

  • теңіз суының көтерілуі
  • теңіз суының қайтуы
  • соқпатолқын қуысы - Теңіздің суының көтерілуі мен қайтуы деңгейлерінің арасында теңіз суының тік жар жағаны ойып жасаған қуысы. Соқпа толқындардың әсерінен үздіксіз кеңи береді, сөйтіп оның үстіндегі тіреусіз қалған жаға құлайды.
  • абразиялық арка - Қатты тау жыныстарынан тұратын мүйістерде соқпа толқын алдымен қуыстарды шаяды, біртіндеп ол тереңдеп, кеңіп аркалар пайда болады.
  • абразиялық жар - Абразиялық арканың үстіндегі жартас доғалар құлағанда пайда болады.
  • соқпатолқын террасасы - Жар жағаның алдында теңізге қарай аздап төмен түскен, ұсақталып үйілген шөгінді материал.
  • үңгір - Жер астындағы үлкен бос қуыс, соқпатолқын қуысы.
  • жер қуысы - Үңгірді жердің бетімен жалғайтын жағадағы тау жыныстарының қуысы. Қуысқа кірген толқындардың бір бөлігі күшті қысымның әсерінен гейзер секілді тесіктен жоғары атқылайды.
  • шығу конусы - Жар жағадан теңіз суы шайған тау жаныстарының қалдықтары.

Аккумуляциялық жаға

  • иілген мүйіс - Көлбеу толқындар тасқын көтермесін жағаға терең суға дейін көшіреді. Ол жерде тасқын көтермесі ары қарай өсе алмайды, оны ашық теңіздің толқындары ілгек түрінде жағаға бұрады.
  • жағалық белес - Тікелей жағалауда қалыптасқан шөгінді тізбегі.
  • тұзды шалшық - Ашық теңізбен байланыспайтын, біртіндеп суы тұшыланған, шалшықтанған жаға аумағы.
  • томболо - Жағаға жақын аралды құрлықпен жалғайтын шөгінді тізбегі.
  • тасқын көтермесі - Жағадан алыс шөгінді тізбегі, жағалаудың таяз суын ашық теңізден ажыратып тұрады.
  • лагуна - Теңізден тасқын көтермесі арқылы бөлінген су.

Толқындар

  • толқынның жалы - Толқынның үстіңгі бөлігі.
  • толқын жазығы - Толқынның астыңғы бөлігі.
  • толқынның ұзындығы - Бір толқын жазығынан екінші толқын жазығына дейінгі арақашықтық.
  • толқынның амплитудасы - Толқынның биіктігі.
  • ½ толқынның ұзындығы
  • терең су
  • таяз су

Анимация

  • абразиялық жаға
  • аккумуляциялық жаға
  • теңіз суының көтерілуі
  • теңіз суының қайтуы
  • толқынның жалы - Толқынның үстіңгі бөлігі.
  • толқын жазығы - Толқынның астыңғы бөлігі.
  • толқынның ұзындығы - Бір толқын жазығынан екінші толқын жазығына дейінгі арақашықтық.
  • толқынның амплитудасы - Толқынның биіктігі.
  • ½ толқынның ұзындығы
  • терең су
  • таяз су
  • соқпатолқын қуысы - Теңіздің суының көтерілуі мен қайтуы деңгейлерінің арасында теңіз суының тік жар жағаны ойып жасаған қуысы. Соқпа толқындардың әсерінен үздіксіз кеңи береді, сөйтіп оның үстіндегі тіреусіз қалған жаға құлайды.
  • абразиялық арка - Қатты тау жыныстарынан тұратын мүйістерде соқпа толқын алдымен қуыстарды шаяды, біртіндеп ол тереңдеп, кеңіп аркалар пайда болады.
  • абразиялық жар - Абразиялық арканың үстіндегі жартас доғалар құлағанда пайда болады.
  • соқпатолқын террасасы - Жар жағаның алдында теңізге қарай аздап төмен түскен, ұсақталып үйілген шөгінді материал.
  • үңгір - Жер астындағы үлкен бос қуыс, соқпатолқын қуысы.
  • жер қуысы - Үңгірді жердің бетімен жалғайтын жағадағы тау жыныстарының қуысы. Қуысқа кірген толқындардың бір бөлігі күшті қысымның әсерінен гейзер секілді тесіктен жоғары атқылайды.
  • шығу конусы - Жар жағадан теңіз суы шайған тау жаныстарының қалдықтары.
  • иілген мүйіс - Көлбеу толқындар тасқын көтермесін жағаға терең суға дейін көшіреді. Ол жерде тасқын көтермесі ары қарай өсе алмайды, оны ашық теңіздің толқындары ілгек түрінде жағаға бұрады.
  • жағалық белес - Тікелей жағалауда қалыптасқан шөгінді тізбегі.
  • тұзды шалшық - Ашық теңізбен байланыспайтын, біртіндеп суы тұшыланған, шалшықтанған жаға аумағы.
  • томболо - Жағаға жақын аралды құрлықпен жалғайтын шөгінді тізбегі.
  • тасқын көтермесі - Жағадан алыс шөгінді тізбегі, жағалаудың таяз суын ашық теңізден ажыратып тұрады.
  • лагуна - Теңізден тасқын көтермесі арқылы бөлінген су.

Наррация

Теңіз суы сыртқы күш ретінде теңіз жағалауының қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Теңіз суы бір жағынан бұзушы, екінші жағынан салушы қызмет атқарады.
Теңіз суының рельеф қалыптастыратын қызметі ең алдымен теңіз суының толқындануына байланысты. Теңіз бетіндегі толқындануды жел тудырады. Жел мен судың бетінің түйісуінен пайда болған ауа ағындары алдымен су иірімдердін тудырады. Теңіз суының салмағы неғұрлым үлкен болса, толқын соғұрлым тезірек өседі.
Толқында су бөлшектері шынымен "бір жерде", бір шеңбер траекториясында қозғалады, алға жылжымайды. Толқын құбылысының мәнісі көршілес бөлшектер шеңберлей тербеледі, бір-бірінен бірер фазаға айырылады. Орбиталардың радиусы тереңдіктің артуына байланысты кішірейеді және толқынның ұзындығына тең тереңдікке жеткенде, толқын жоғалады.

Теңіз суы биік және жазық жағалауда әр түрлі рельеф қалыптастырады. Tолқындар тік жартас жағалауларды біртіндеп бұзады. Алдымен теңіз суы көтерілу мен қайтуы барысында абразиялық қуыстарды шайып кетеді. Толқындардың соққысынан қуыс кеңейе береді, оның үстіндегі жар жаға тіреуіші жоқ болған соң, құлайды. Бүл үдеріс жалғасып, жаға біртіндеп кері шегінеді, оның алдында абразиялық терасса қалыптасады.

Әр түрлі тау жыныстарынан тұратын құз жағаның жұмсақ тау жыныстары тезірек бұзылады, сондықтан шығанақтар пайда болады. Қатты жыныстардан жартастар және мүйістер қалыптасады. Шығыңқы мүйістердегі абразия қуыстары біртіндеп аркаларға айналады. Аркалардың үстіндегі жартас доғалар уақыт өте келе құлайды. Осындай жолмен абразиялық мұнаралар пайда болады. Оларды соқпа толқындар одан ары бұзады.

Жазық жағалаулардан жағаның қалыптасуын бақылауға болады. Жағада толқынның қуаты тербелістің әсерінен әбден әлсірейді, шөккен тау жыныстары қордалана бастайды. Шөгінді жиындысы жағаға параллель болады. Бұл үйінді теңіз деңгейінен биіктейді, оны біз мүйіс деп атаймыз.

Егер толқындар жағаға көлбеу ағып жетсе, мүйістің материалы көше бастайды, оның ұзындығы жел бағытына байланысты өседі. Мүйістің өсуі бұл жағдайда жағаға байланысты болмайды, сондықтан мүйіс ашық теңізден үлкен шығанақтарды бөле алады. Осындай мүйісті біз тасқын көтермесі деп атаймыз, ал теңізден бөлінген суды лагуна дейміз.

Жел бағытына қарай өсетін тасқын көтермесі суы терең шығанаққа жеткен соң сол бұрынғы бағытында өсе алмайды. Ашық су толқындары мүйісті ілгек пішінінде жағаға қарай бұрады. Тасқын көтермесінің ілгегі деген атау осыдан пайда болған.
Тасқын көтермесі көшу барысында жағаға жақын аралды құрлықпен жалғайтын кездері де болады. Бұл тасқын көтермесінің атауы - томболо.

Теңіз суының бұзатын күші - соқпа толқындары күшті үлкен ашық теңіздердің жағасында, ал қалыптастырушы күші жағаларда таяз суларда, соқпа толқындары әлсіз ішкі теңіздерде пайда болады.

Байланысты экстралар

Табиғаттағы су айналымы (орта деңгей)

Ғаламшарымыздың су қоры булану, қоюлану, еру және қату барысында ұдайы айналымға түседі.

Теңіз суының көтерілуі мен қайтуы

Айдың гравитациялық күшінің әсерінен теңіз суы көтеріліп, қайтады.

Табиғат-географиялық ұғымдар

Анимацияда аймақтың жер рельефі мен жер беті суларына қатысты терминдер қамтылған.

Цунами

Биіктігі бірнеше мың метрге жететін алып теңіз толқыны, ол жолындағын бәрін қырып-жоятын...

Толқындардың түрлері

Толқындар өміріміздің әр түрлі салаларында маңызды рөл атқарады.

Желдің шөл рельефін қалыптастыруы

Жел сыртқы күш ретінде шөлдердің құрылуы мен бұзылуында да рөл атқарады.

Өзендер мен рельефтің қалыптасуы

Өзендердің суы сыртқы күш ретінде жер рельефінің қалыптасуында ерекше рөл атқарады:...

Континенттер мен мұхиттар

Жеріміздегі құрлық континенттерге бөлінген, олардың арасында мұхиттар бар.

Теңіз ағыстары

Теңіз ағыстарының жүйесі жаһандық мұхиттық конвейерді құрайды, ол Жердегі климатқа үлкен...

Aeolian landforms on coasts and steppes

Wind, as an external force, plays an important role in shaping coastal areas and steppes.

Karst region (intermediate)

Karst formations include dolines and dripstones.

Seafloor map

The boundaries of tectonic plates can be seen on the seafloor.

The Zuiderzee Works and the Delta Works (Netherlands)

Remarkable civil engineering works to continue the Netherland's centuries-long fight...

Tidal power station

Tidal power stations utilise the daily fluctuation of the water level for producing...

Topography of the Earth

The animation presents the largest mountains, plains, rivers, lakes and deserts of the Earth.

Waterfalls

Waterfalls form where a river flows over a steep precipice in its course.

Glacier (intermediate)

A glacier is a large body of ice that forms from snow, and is in constant, slow motion.

Seas and bays

This animation demonstrates the most important seas and bays.

Underground waters

Groundwater and aquifers are types of underground waters.

Added to your cart.