Орман қабаттары

Орман қабаттары

Әр түрлі орман қабаттары әр алуан болуы мүмкін.

Биология

Этикеткалар

layeredness, rainforest, monsoon forest, oak forest, beech forest, coniferous forest, forest, jungle, canopy layer, shrub layer, herbaceous layer, tree, perennial, wood production, flora, ecosystem, woody, biomes, shade-tolerant, competition, liana, orchid, epiphytic, evergreen, deciduous, жауын-шашын, өсімдік, biology

Байланысты экстралар

Көріністер

Ылғалды тропикалық орман

  • бөрікбастың үстіңгі қабаты - Тұтас бөрікбас құрамайтын 50-60 метр биік алып теректерден тұрады. Топырақтың жұқа болуы себепті, алып теректердің тамырлары тереңге бармайды, сондықтан терек жерге мықты бекімейді. Сондықтан да қосымша тірек-тамырлар (диск пішінді тамырлар) дамиды.
  • бөрікбастың орта қабаты - 20 – 30 метр биіктікте жабық орман жамылғысын құрайды.
  • бөрікбастың төменгі қабаты - 10 – 15 метр биіктікте ағаш бөрікбастары жабық орман жамылғыларын құрайды.
  • майда ағашштар - Ағаштардың үш қабатты бөрікбастарының әсерінен жарық аз түседі, сондықтан майда ағаштар қабатында көлеңкеге төзімді өсімдіктер өседі.
  • шым қабаты - Ағаштардың үш қабатты бөрікбастарының әсерінен жарық аз түседі, сондықтан шым қабатында көлеңкеге төзімді өсімдіктер, мәселен папоротниктер, өседі.
  • 10 м
  • Ылғалды тропикалық орман

Муссонды орман

  • бөрікбастың үстіңгі қабаты - 40 метрден аспайтын түспежапырақты ағаштардан тұрады.
  • бөрікбастың төменгі қабаты - Түспежапырақты ағаштардан тұрады.
  • майда ағаштар - Ағаштардың бөрікбастарынан қатысты түрде мол жарық өтеді, сондықтан майда ағаштар қаулап өседі.
  • шым қабаты - Ағаштардың бөрікбастарынан қатысты түрде мол жарық өтеді, сондықтан шым қабаты қалың өседі.
  • 10 м
  • Тропикалық түспежапырақты орман (муссонды орман)

Еменді орман

  • Қоңыржай белдеудің емен орманы
  • бөрікбас қабаты - Жартас емендері және австриялық емендердің тек бір бөрікбас қабаты болады, ал қызылқайыңды-еменді ормандардың екі бөрікбас қабаты болады. Жамылғысы шамшат орманындағыдай өте тұтас емес.
  • майда ағаштар - Ағаштардың бөрікбастарының сирек болуынан өсімдіктер жақсы өседі.
  • шым қабаты - Ағаштардың бөрікбастарының сирек болуынан өсімдіктер жақсы өседі.
  • 10 м

Шамшатты орманы

  • бөрікбас қабаты - Шамамен 30 метр биіктікте болады, жабық, ол арқылы жарық аз өтеді.
  • майда ағаштар - Қалың жамылғының әсерінен өсімдік сирек өседі.
  • шым қабаты - Қалың жамылғының әсерінен өсімдік сирек өседі.
  • 10 м
  • Қоңыржай белдеудің шамшат орманы

Қарағайлы орман

  • бөрікбас қабаты - Ағаштар 30 – 40 метр биік өсетіндіктен, бөрікбас қабаты жабық, жарық аз өтеді.
  • майда ағаштар - Орман жамылғысы жабық болғандықтан, астында өсімдік аз өседі.
  • шым қабаты - Орман жамылғысы жабық болғандықтан, астында өсімдік аз өседі.
  • 10 м
  • Қоңыржай белдеудің қылқан жапырақты орманы

Биомалар (график)

  • ылғалды тропикалық орман - Тропикалық ылғалды ормандар аймағында бір жылдық жауын-шашын 2000 м-ден артық түседі, тіпті 5000 м-ге дейін жетеді. Тропикалық ормандар мәңгілік жасыл ормандар, оларда ағаштардың сан түрі өседі. Топырақтың құнарлылығы төмен, себебі қоректі заттарды қалың өсімдік сіңіріп алады және жауын шайып кетеді. Ағаштардың бөрікбасы үш қабатты болатындықтан жарық үшін күрес қатты: бромелия немесе орхидея тектілер секілді ағаштарда өсетін өсімдіктер кең тараған.
  • муссон ормандары - Тропикалық белдеудің жылдық жауын-шашын мөлшері 1500 және 2000 мм арасында болатын аумағында қалыптасады. Екі жыл мезгілі ауысқанда ағаштардың жапырақтары түседі. Ағаштардың бөрікбастары өте жабық емес, сол себепті тропикалық ормандарда майда ағаштар және шым қабаты жақсы жетіледі.
  • ағашты саванна - Жауын-шашын аз түсетін тропикалық аумақтарда болады. Жылдық жауын-шашын шамамен 200 – 1500 мм арасында. Құрғақ аумақтарда шөпті саванна, ал жауын-шашын көп түсетін жерде орман, яғни ағашты саванна қалыптасады.
  • шөпті саванна
  • шөл дала - Жауын-шашын мөлшері жылдық 200 мм-ден аспайды. Тірі ағзалар аз, құрғақшылыққа төзімді
  • қоңыржай белдеудің ылғалды орманы - Қоңыржай белдеудің жауын-шашын ең көп түсетін аумақтарында пайда болатын мәңгілік жасыл орман.
  • субтропикалық орман - Қоңыржай климатты белдеуде орналасқан жапырақты орман. Оларға лавр жапырақты және қатты жапырақты орман жатады.
  • қоңыржай белдеудің түспежапырақты орманы - Жауын-шашын мөлшері жылдық 500 мм-ге жетеді. Қоңыржай белдеуге әдетте түспежапырақты ормандар тән болады, ондағгы ағаштардың түрлілігі климаттық белдеуге байланысты өзгеріп тұрады.
  • шөбі шүйгіні дала - Шөпті далаларда жылдық жауын-шашын мөлшері 500 мм-ге жетпейді. Шөпті жазықтарды Еуразияда – дала, Оңтүстік Америкада – пампа, ал Солтүстік Америкада прерия деп атайды.
  • тайга - Суық қоңыржай белдеуде қалыптасады. Жылдық орташа температура 0 °C айналасында, ал жауын-шашын мөлшері 200 мм-ден төмен болады. Суық ауа райына байланысты булану аз болады, сол себепті онда өсетін ағаштар үшін аз жауын-шашын да жеткілікті болады. Тайга ормандарында қылқан жапырақты ағаштар өседі.
  • тундра - Жылдық орташа температура –10 °C айналасында, жауын-шашын өте аз түседі, оның көп бөлігі қар түрінде түседі. Аласа, топыраққа жабыса өсетін, ергежейлі бұтақтар, мүктер мен қыналарт тән.
  • тропикалық белдеу - Жылдық орташа температура: шамамен 20 – 30 °C
  • қоңыржай белдеу - Жылдық орташа температура: шамамен 0 – 20 °C
  • суық белдеу - Жылдық орташа температура: ‹ 0 °C
  • жауын-шашын
  • 2000 мм
  • 500 мм
  • 200 мм

Биомдар (өсімдіктер)

Анимация

Наррация

Тропикалық ылғалды орман

Tропикалық белдеудің жауын-шашын көп түсетін аймақтарында жауын-шашын мөлшері 2000–5000 мм болады және жыл мезгілдерінің ауысуы болмайды, ылғалды тропикалық ормандар қалыптасады. Осы мәңгілік жасыл ормандардың өсімдіктері сан түрлі болып келеді. Топырағы құнарлы заттарға зәру болады, себебі оларды қалың өсімдік сіңіріп алады және жауын шайып кетеді. Үш қабатты бөрікбастың болуынан өсімдіктер жарық үшін таласады. Майда ағаштарға және шым қабатына жарық аз түседі, сондықтан ол жерлерде көлеңкеге төзімді өсімдіктер көп өседі.

Муссон орманы

Тропикалық ормандармен көршілес муссон ормандары қалыптасады. Осы аймақтарда бір жылдық жауын-шашын 2000 м-ден аз түседі, және қысқа құрғақ маусым тән. Екі мезгіл ауысатындықтан ағаштардың жапырақтары түседі. Ағаштардың бөрікбасы тропикалық ормандардағыдай толық жабық емес, сол себепті майда ағаштар мен шым қабаты дамыған.

Емен орманы

Қоңыржай белдеудің жауын-шашын мөлшері 500 мм-ге жететін аумақтарында қоңыржай белдеудің түспежапырақты ормандары қалыптасады. Олардың маңызды түри емен ормандары. Кейбір емен ормандарында бір қабатты бөрікбас болады, емендерден басқа ағаш түрлері бөрікбастың төменгі қабатын құрайды. Емен ормандарының сирек бөрікбасы мейлінше мол жарық өткізеді, сондықтан майда ағаштар мен шым қабаты да дамыған.

Шамшат орманы

Нағыз қоңыржай белдеудің суық аймақтарында, таулы жерлерінде шамамен 600-800 м биікте әдетте шамшат ормандары болады.
Олардың бөрікбас қабаты 30 метр биікте орналасады, жабық болады, жарықты аз өткізеді. Жарық үшін талас ағаштар жоғары ұмтылып, түзу болып өседі. Шамшат ормандарында майда ағаштар және шым қабаты дамымаған, негізінен көлеңкеге төзімді өсімдіктер өседі, көктемде орман ағаштарының жапырақтары шықпай сарымсақты өсімдіктер өседі.

Қылқан жапырақты ормандар

Суық қоңыржай белдеуге мәңгілік жасыл орман тән. Ағаштар 30-40 метр биік өседі, бөрікбас қабаты жабық, жарықты аз өткізеді. Топырақтың құнары төмен, суық ауа райы және қалың жер балауызы мен шайыр қабаты бактериялар мен саңырауқұлақтардың ыдырату қызметін және гумустың пайда болуын баяулатады. Қоректі заттардың аз болуынан және күн түспейтіндіктен майда ағаштар мен шым қабаты нашар дамыған.

Биомалар

Жеріміздің екі жарты шарында да ыстық, қоңыржай және суық белдеулерді ажырата аламыз.
Ыстық белдеу экватордың айналасында Тауешкі мен Шаян тропиктерінің арасында орналасады; мұнда жылы, нағыз қоңыржай және суық белдеулер бар. Суық белдеу полярлық аймақтардың сыртында орналасады.

Ыстық және қоңыржай белдеуде жылдық жауын-шашынның өсуімен шөлдер шөп басқан аймақтарға, ал олар ормандарға ауысады. Суығырақ белдеугге ауысқанда, жауын-шашынның түсуі азая береді, шөпті және орманды аймақтар пайда болады. Оның себебі суықта булану аз болады, сондықтан да өсімдіктер үшін аз ғана жауын-шашынның өзі жеткілікті.

Ыстық белдеуде жауын-шашын мөлшері 5000 мм-ге дейін жетеді. Жауын-шашынның азаюымен ылғалды тропикалық ормандар муссонды ормандарға ауысады, ағаш және шөп саваннасы пайда болады, ондағы жауын-шашын мөлшері 200 мм-ден төмен, шөлдер пайда болады.

Қоңыржай белдеудің жауын-шашын көп түсетін аймағында осы белдеудің ылғалды ормандары орналасқан. Жылы қоңыржай белдеуде жауын-шашынның азаюымен бірге оларды мәңгілік жасыл субтропикалық ормандар (лавр жапырақты және қатты жапырақты ормандар) алмастырады. Нағыз қоңыржай белдеуде жауын-шашын аз, түспежапырақты ормандар, сонан соң шөбі шүйгін далалар кездеседі. Шөпті аумақтарды Еуразияда – дала, Солтүстік Америкада – прерия, Оңтүстік Америкада пампа деп атайды. Ең құрғақ аймақтарда қоңыржай белдеудің шөлдері қалыптасады.

Суық қоңыржай белдеудің ормандары мен тайга ормандары Жер шарының ең үлкен қылқан жапырақты ормандары саналады.

Суық белдеуде тундра орналасқан, онда мүктер, қыналар, сондай-ақ ергежейлі бұталар өседі.
Полярлық шеңберден арғы жағындағы полярлық аймақтарды мәңгілік қар жауып жатыр, онда дамыған өсімдіктер өспейді.

Байланысты экстралар

Ормандардың құртылуы

Ормандардың құртылуы қоршаған ортаға көп теріс әсерін тигізеді.

Climate zones

The Earth is divided into geographical and climatic zones, which result in the zonation...

Niche

In ecology, a niche is a term describing the way of life of a species.

Емен

Еменнің мысалынан теректердің маусымдық өзгерістерін көре аламыз.

Биіктік белдеулері

Таулы аймақтарда климат, топырақ, жануарлар және өсімдіктер әлемі теңіз деңгейінен...

Оттегі айналысы

Тірі ағзалардың көпшілігі оттегінсіз өмір сүре алмайды. Жер шарымызда оттегінің үздіксіз...

Жыл мезгілдерінің ауысуы (ортаңғы деңгей)

Жердің айналу өсінің көлбеулігіне байланысты күн сәулесінің көлбеулік бұрышы жыл бойында...

Giant sequoia

Giant sequoias are the world's largest living organisms by mass.

Horse chestnut

This animation demonstrates how horse chestnut trees change throughout the seasons

Scots pine

One of the most common tree of the pine family, native to Eurasia.

Жер атмосферасының айналымы

Полюстер мен экватор аумақтарындағы температура айырмашылығының әсерінен пайда болған ауа...

Кірпі

Шығыс Еуропалық кірпі домаланып, тікендерінің көмегімен қорғанады.

Қалпақты саңырауқұлақтар

Қалпақты саңырауқұлақтың жемісті денесі споралардан өсіп шығатын саңырауқұлақ...

Табиғат-географиялық ұғымдар

Анимацияда аймақтың жер рельефі мен жер беті суларына қатысты терминдер қамтылған.

Comparison of edible and poisonous mushrooms

Certain mushrooms are poisonous and can be fatal for humans when consumed, while others...

Glacier (intermediate)

A glacier is a large body of ice that forms from snow, and is in constant, slow motion.

Types of soil (soil profiles)

This animation demonstrates different types of soil.

Теңіз ағыстары

Теңіз ағыстарының жүйесі жаһандық мұхиттық конвейерді құрайды, ол Жердегі климатқа үлкен...

Bulbous spring plants

This animation demonstrates the anatomy of tulips, daffodils and snowdrops.

Change of seasons (basic)

Due to the Earth´s tilted axis, the angle of the Sun's rays at given latitudes is...

Life cycle of mosses and ferns

This animation compares the life cycles of mosses and ferns, helping to understand the...

Added to your cart.