Найзағай

Найзағай

Атмосферадағы электрлі разряд, жарқылмен, қатты дыбыспен аяқталады.

География

Этикеткалар

lightning strike, lightning, электр, discharge, thunder, light phenomenon, positive charge, negative charge, ice crystal, plasma, lightning conductor, storm, ауа райы, бұлт, cloud formation, rainstorm, жауын-шашын, жаңбыр, hail, ice, meteorology, electrostatics, география

Байланысты экстралар

Сұрақтар

  • Егер жарқыл мен күн күркіреу арасында 5 секунд өтсе, найзағай бізден қандай қашықтықта?
  • Бұлттардың электлі заряды болатындығын алғаш дәлелдеген кім?
  • Грек мифологиясында күн күркіреу мен найзағай құдайы кім?
  • Найзағай жарқылдағанда ауада не пайда болады?
  • Жер атмосферасында жыл сайын орташа есеппен қанша найзағай пайда болады?
  • Қоңыржай белдеулерде қай жыл мезгілінде найзағай жиі болады?
  • Бұл-жер найзағайына қайсысы қатысты?
  • Қазіргі ғылыми түсінік бойынша күн күркіреудің себебі не?
  • Нөсер бұлттарының пайда болуының себебі қандай?
  • Нөсер бұлттарында мұз кристалдарының қозғалысы неге байланысты?
  • Иондалу деген не?
  • Найзағай қоршаған ортадағы ауаны қанша температураға дейін ысытуы мүмкін.
  • Қай пікір дұрыс?
  • Қай пікір қате?
  • Найзағай жарқылдағанда қайда болған қауіпсіз?
  • Найзағай қайтарғыш қандай материалдан жасалады?
  • Бұлттардың үстіндегі жарық құбылысы қайсы?

Көріністер

Түрлері

Найзағай атмосферадағы ең көркем құбылыстардың бірі.

Найзағайлар олардың пайда болатын жерлеріне байланысты жіктеледі. Бұлттар арасындағы найзағайлар көбінесе көлденең және ұзындықтары 40-50 метрге дейін жетеді. Бұлттардың ішіндегі найзағайлар ең ұзағанда бірнеше километрге созылады. Оларды біз қысқа жарқыл түрінде көреміз және олардың бұтақталуын көре алмаймыз. Олардың екі түрі жиі кездесед: барлық найзағайлардың 65-75% осы екі топқа енеді. Шартты түрде сирек кездесетін түрі бұлт-ауа найзағайы. Ең көркем түрі бұлт-жер найзағайлары. Олардың ұзындығы бірнеше километр.

Пайда болуы

  • мұз кристалы
  • мұз кристалы
  • оң зарядталған бөлшектер
  • теріс зарядталған бөлшектер
  • жарықтың таралу жылдамдығы - Жарықтың ауада таралу жылдамдығы 299 700 км/с.
  • дыбыс жылдамдығы - Дыбыстың ауада таралу жылдамдығы 340 м/с.

Қазіргі жаратылыстану көзқарасының негізін қалаушы американдық ғалым Бенджамин Франклин болды, ол 1752-інші жылы қағаз айдаһардың көмегімен бұлтта найзағай жарқылдау барысында электрлі заряд пайда болатынын дәлелдеген.

Бұлтты түзетін будың тым биікте қататынын білеміз және пайда болған мұз кристалдарының қозғалысын жоғары қарай көтерілген ауаның әсерінен туатын көтергіш күш және гравитациялық күш анықтайды. Қарсы бағыттағы күштерден мұз кристалдары үздіксіз қозғалыста болады, бір-біріне үйкеледі, соның нәтижесінде оларда электростатикалық заряд пайда болады. Көп жағдайда төмен қарай қозғалған кристалдар теріс зарядты, ал жоғарғы қозғалған кристалдар оң зарядты болады. Сөйтіп бұлттың үстінгі қабатында оң, ал төменгі қабатында теріс заряд басым болады. Бұлттың төменгі қабатында жиналған теріс заряд жердің қыртысының астындағы теріс зарядты бөлшектерді кері итереді. Сол итерудің әсерінен жердің беті оң зарядтыға айналады. Соның салдарынан бұлт пен жердің бетінің арасында электрлі әлеуеттердің айырмасы болады, олар найзағай түрінде теңеледі.

Жарыса жүретін құбылыстар

  • жарық сәулесі - Найзағай каналының бойымен өтетін теріс зарядты бөлшектер ауаны иондайды. Бұл құбылыс плазманың пайда болуымен қатар жүреді, найзағайдың температурасы 30 000 °C-ге жетеді.

Найзағай жарқылдағанда плазма түзіледі, ол оң зарядты бөлшектерден және еркін қозғалатын, үлкен қуатты теріс зарядты бөлшектерден тұрады.
Қозған теріс зарядты бөлшектер белгілі бір уақыт өткен соң қалыпты жағдайларына оралады. Қайтып оралу барысында қатты жарық және жылу бөліну түрінде қуаттарын айналасына береді. Пайда болған фотондарды біз жарқыл деп қабылдаймыз.

Плазма айналадағы ауаны өте тез жылытуға қабілетті, температура тіпті 30 000 °C-ге дейін жетеді. Сол кезде ыстық ауаның көлемі де кенет ұлғаяды. Плазма бірнеше секудтың ішінде жоғалатындықтан, ауа тез суыйды. Көлемнің өте тез өсуі және кемуінің дыбысы болады, оны біз күн күркіреу дейміз.

Атмосфераның үстінгі қабатындағы құбылыстар

  • "қызық елес" - 1989-інші жылы полярлық шұғыланы суретке түсіру кезінде байқаған. Нөсер бұлттарының үстіндегі жырық құбылысы көбінесе бұлт-жер найзағайлармен және бұлт ішіндегі найзағайлармен қатар жүреді. Оның қызыл түсі көбірек, ал төменгі жолақ секілді бөлігі көкшіл түсті. "Қызыл елесті" құрайтын жарқылдар әдетте топтаса көрінеді және бар болғаны секундтың мыңнанн бір бөлігіндей уақытта созылады. 40-60 км биіктікте жарқылдайды.
  • "көгілдір ағыс" - "Қызыл елеске" қарағанда едәуір сирек құбылыс. "Көгілдір ағыстың" электрлі зарядты жоғарғы бөлігінен атқылайды, ең көп дегенде секундтың он бір бөлігіне созылып, ғайып болады.
  • "эльф" - Өте биікте пайда болады, тез кеңейетін, сопақ, диаметрі 400 километр сақинаны құрайды. Көбінесе "қызыл елеспен" қатар жүреді. Қызылтқым, қызыл сары, сарғыш реңктері бар.

Қатты найзағай жарқылдағанда бұлттардың үстінде де жарқыл сәуле көрінеді. Олардың пайда болуының себебі найзағай нөсер бұлты мен ионосфера арасында электрлі өріс түзеді.
Төмен атмосфералық қысымда пайда болған қысқа уақытқа созылатын жарқылдар олардың түсі мен пішініне қарай бөлек атауларға ие болған.
"Қызыл елес" разряды әдетте бағана немесе медуза пішінді. "Көгілдір ағыс" нөсер бұлтының төбесінен жарқылдайды. Бұл - "қызық елеске" қарағанда анағұрлым көркем көк немесе көгілдір түсті құбылыс. Биікте көрінетін құбылыс "эльф" жиі "қызыл елеспен" бірге пайда болады және алып сақинаны құрайды.

Жиілігі

Жер атмосферасында жылына орташа есеппен бір жарым миллиард найзағай жарқылдайды, алайда олардың таралуы бірыңғай емес. Кей жағдайда құрлықтың үстінде, кейде тропикалық аймақтарда пайда болады. Полярлы аймақтарда қатысты түрде сирек. Қоңыржай белдеулерде көбінесе жазда найзағай пайда болады.

Герман мифологиясында Тор, грек мифологиясында Зевс найзағай құдайлары саналады. Көп халықта найзағай бүгін де аспандағы құдіретті күштердің жазасы ретінде түсіндіріледі.

Найзағай құбылысының шынымен де үлкен қаупі бар. Әлем бойынша бірнеше мың адам өлімінің себебі және көптеген өрт найзағайдың кесірінен болады.
Найзағай жарқылдағаннда автомобильге немесе ғимаратқа тығылған жөн. Егер ондай мүмкіндік болмаса да тау басында, жалғыз ағаштың немесе орман шетіндегі ағаштың жанында қалмаған дұрыс.
Зәулім ғимараттарды арнайы темірден жасалған найзағайды қайтарғышпен жабуға болады, ол найзағайдың электрлі разрядтарын жерден аулақтатып, ғимаратты зақымданудан сақтайды.

Анимация

  • бұлт-бұлт найзағай
  • бұлт ішіндегі найзағай
  • бұлт-ауа найзағай
  • найзағай бұлт-жер
  • мұз кристалы
  • мұз кристалы
  • оң зарядталған бөлшектер
  • теріс зарядталған бөлшектер
  • жарықтың таралу жылдамдығы - Жарықтың ауада таралу жылдамдығы 299 700 км/с.
  • дыбыс жылдамдығы - Дыбыстың ауада таралу жылдамдығы 340 м/с.
  • күн күркіреу - Найзағайдың айналасында ауа кенеттен бірнеше мың Цельсийге (30 000 °C-ге дейін) ысып, сонан соң суыйды және тез сығымдалады. Ауаның тез кеңеюі мен сығымдалуы жарылысқа ұқсайтын дыбыс әсерін туғызады.
  • жарық сәулесі - Найзағай каналының бойымен өтетін теріс зарядты бөлшектер ауаны иондайды. Бұл құбылыс плазманың пайда болуымен қатар жүреді, найзағайдың температурасы 30 000 °C-ге жетеді.
  • "қызық елес" - 1989-інші жылы полярлық шұғыланы суретке түсіру кезінде байқаған. Нөсер бұлттарының үстіндегі жырық құбылысы көбінесе бұлт-жер найзағайлармен және бұлт ішіндегі найзағайлармен қатар жүреді. Оның қызыл түсі көбірек, ал төменгі жолақ секілді бөлігі көкшіл түсті. "Қызыл елесті" құрайтын жарқылдар әдетте топтаса көрінеді және бар болғаны секундтың мыңнанн бір бөлігіндей уақытта созылады. 40-60 км биіктікте жарқылдайды.
  • "көгілдір ағыс" - "Қызыл елеске" қарағанда едәуір сирек құбылыс. "Көгілдір ағыстың" электрлі зарядты жоғарғы бөлігінен атқылайды, ең көп дегенде секундтың он бір бөлігіне созылып, ғайып болады.
  • "эльф" - Өте биікте пайда болады, тез кеңейетін, сопақ, диаметрі 400 километр сақинаны құрайды. Көбінесе "қызыл елеспен" қатар жүреді. Қызылтқым, қызыл сары, сарғыш реңктері бар.

Наррация

Найзағай атмосферадағы ең көркем құбылыстардың бірі.

Найзағайлар олардың пайда болатын жерлеріне байланысты жіктеледі. Бұлттар арасындағы найзағайлар көбінесе көлденең және ұзындықтары 40-50 метрге дейін жетеді. Бұлттардың ішіндегі найзағайлар ең ұзағанда бірнеше километрге созылады. Оларды біз қысқа жарқыл түрінде көреміз және олардың бұтақталуын көре алмаймыз. Олардың екі түрі жиі кездесед: барлық найзағайлардың 65-75% осы екі топқа енеді. Шартты түрде сирек кездесетін түрі бұлт-ауа найзағайы. Ең көркем түрі бұлт-жер найзағайлары. Олардың ұзындығы бірнеше километр.

Қазіргі жаратылыстану көзқарасының негізін қалаушы американдық ғалым Бенджамин Франклин болды, ол 1752-інші жылы қағаз айдаһардың көмегімен бұлтта найзағай жарқылдау барысында электрлі заряд пайда болатынын дәлелдеген.

Бұлтты түзетін будың тым биікте қататынын білеміз және пайда болған мұз кристалдарының қозғалысын жоғары қарай көтерілген ауаның әсерінен туатын көтергіш күш және гравитациялық күш анықтайды. Қарсы бағыттағы күштерден мұз кристалдары үздіксіз қозғалыста болады, бір-біріне үйкеледі, соның нәтижесінде оларда электростатикалық заряд пайда болады. Көп жағдайда төмен қарай қозғалған кристалдар теріс зарядты, ал жоғарғы қозғалған кристалдар оң зарядты болады. Сөйтіп бұлттың үстінгі қабатында оң, ал төменгі қабатында теріс заряд басым болады. Бұлттың төменгі қабатында жиналған теріс заряд жердің қыртысының астындағы теріс зарядты бөлшектерді кері итереді. Сол итерудің әсерінен жердің беті оң зарядтыға айналады. Соның салдарынан бұлт пен жердің бетінің арасында электрлі әлеуеттердің айырмасы болады, олар найзағай түрінде теңеледі.

Найзағай жарқылдағанда плазма түзіледі, ол оң зарядты бөлшектерден және еркін қозғалатын, үлкен қуатты теріс зарядты бөлшектерден тұрады.
Қозған теріс зарядты бөлшектер белгілі бір уақыт өткен соң қалыпты жағдайларына оралады. Қайтып оралу барысында қатты жарық және жылу бөліну түрінде қуаттарын айналасына береді. Пайда болған фотондарды біз жарқыл деп қабылдаймыз.

Плазма айналадағы ауаны өте тез жылытуға қабілетті, температура тіпті 30 000 °C-ге дейін жетеді. Сол кезде ыстық ауаның көлемі де кенет ұлғаяды. Плазма бірнеше секудтың ішінде жоғалатындықтан, ауа тез суыйды. Көлемнің өте тез өсуі және кемуінің дыбысы болады, оны біз күн күркіреу дейміз.

Қатты найзағай жарқылдағанда бұлттардың үстінде де жарқыл сәуле көрінеді. Олардың пайда болуының себебі найзағай нөсер бұлты мен ионосфера арасында электрлі өріс түзеді.
Төмен атмосфералық қысымда пайда болған қысқа уақытқа созылатын жарқылдар олардың түсі мен пішініне қарай бөлек атауларға ие болған.
"Қызыл елес" разряды әдетте бағана немесе медуза пішінді. "Көгілдір ағыс" нөсер бұлтының төбесінен жарқылдайды. Бұл - "қызық елеске" қарағанда анағұрлым көрікті көк немесе көгілдір түсті құбылыс. Биікте көрінетін құбылыс "эльф" жиі "қызыл елеспен" бірге пайда болады және алып сақинаны құрайды.

Жер атмосферасында жылына орташа есеппен бір жарым миллиард найзағай жарқылдайды, алайда олардың таралуы бірыңғай емес. Кей жағдайда құрлықтың үстінде, кейде тропикалық аймақтарда пайда болады. Полярлы аймақтарда қатысты түрде сирек. Қоңыржай белдеулерде көбінесе жазда найзағай пайда болады.

Герман мифологиясында Тор, грек мифологиясында Зевс найзағай құдайлары саналады. Көп халықта найзағай бүгін де аспандағы құдіретті күштердің жазасы ретінде түсіндіріледі.

Найзағай құбылысының шынымен де үлкен қаупі бар . Әлем бойынша бірнеше мың адам өлімінің себебі және көптеген өрт найзағайдың кесірінен болады.
Найзағай жарқылдағаннда автомобильге немесе ғимаратқа тығылған жөн. Егер ондай мүмкіндік болмаса да тау басында, жалғыз ағаштың немесе орман шетіндегі ағаштың жанында қалмаған дұрыс.
Зәулім ғимараттарды арнайы темірден жасалған найзағайды қайтарғышпен жабуға болады, ол найзағайдың электрлі разрядтарын жерден аулақтатып, ғимаратты зақымданудан сақтайды.

Байланысты экстралар

Табиғаттағы су айналымы (орта деңгей)

Ғаламшарымыздың су қоры булану, қоюлану, еру және қату барысында ұдайы айналымға түседі.

Қоңыржай белдеулердің циклондары мен антициклондары

Циклондар - диаметрлері бірнеше мың километрге жететін ауа құйындары, оларда бұлттар мен...

Торнадо

Қысқа уақытта соғатын, бірақ күші қатты торнадолар керемет жойқын күшке ие.

Муссондық желдер жүйесі

Жазда муссон теңіз жақтан құрлыққа жаңбыр әкеледі.

Жылы және суық атмосфералық фронттар

Суық және жылы ауа кездескен кезде не суық, не жылы фронт қалыптасады.

Бұлт, жауын-шашынның түзілуі, бұлт түрлері

Су буланып әр түрлі пішінді бұлттарға айналады, сонан соң су жауын-шашын түрінде жердің...

Николa Теслa лабораториясы (Шорехам, США)

Негізінен электротехникамен айналысқан өнертапқыш-инженер екінші өндірістік төңкерістің...

Capacitors

Capacitors store electrical energy in the form of electric charge.

Local winds

The most important types of local winds are the sea-land breeze, the mountain-valley...

Meteorological instruments

This animation demonstrates instruments used to examine atmospheric phenomena.

Tropical cyclones

Cyclones are large air masses with winds spiralling inwards around a low-pressure centre,...

Жердің магниттік өрісі

Жердің солтүстік және оңтүстік полюстері географиялық Солтүстік және Оңтүстік полюстерге...

Added to your cart.