Агрегаттық күйдің өзгеруі

Агрегаттық күйдің өзгеруі

Газ тәрізді, сұйық және қатты күйлердің арасындағы кез келген ауысу - агрегаттық күйдің өзгеруі саналады.

Химия

Этикеткалар

change of state, melting, freezing, boiling, evaporation, condensation, sublimation, crystallisation, liquid, solid, газ, state of matter, physical property, температура, pressure, transformation, exothermic, endothermic, diffusion, термодинамика, химия, physical, _javasolt

Байланысты экстралар

Көріністер

Агрегаттық күй

  • Қатты зат
  • Сұйықтық
  • Газ

Tабиғаттағы заттардың көпшілігі әр түрлі агрегаттық күйде кездеседі. Ең белгілі үш күй: қатты, сұйық және газ тәрізді.
Ғылымға басқа агрегаттық күйлер де белгілі, олар экстремалды жағдайларда пайда болады.

Кейбір заттар мысалы су барлық үш агрегаттық күйде оңай байқалады, ал басқа заттар, мысалы гелий - қалыпты жағдайларда тек бір күйде кездеседі, бірақ өте төмен температурада немесе өте үлкен қысымда басқа агрегаттық күйге түсе алады.

Агрегаттық күйлердің арасында ең маңызды айырмашылық әр түрлі температура немесе қысым жағдайында бөлшектер арасындағы тартылыс әр түрлі деңгейде жүзеге асады.

Қатты

Қатты заттарда да оларды құрайтын бөлшектер қозғалады, бірақ басқа агрегаттық күйдегі заттардікіне қарағанда баяуырақ қозғалады. Сондықтан бөлшектердің арасындағы тартылыс күшейеді, сөйтіп олар бір-бірімен байланысқан күйге түседі, тұрақты орында дірілдей қозғалады. Қатты заттардың көлемі мен пішіні тұрақты болады.

Қатты зат екі түрлі болуы мүмкін: кристалды және аморфты. Кристал құрылысты заттардың бөлшектері айқын геометриялық тәртіппен орналасады.
Мәселен, мұз, гауһар, графит. Аморф құрылысты заттарда айқын геометриялық тәртіптілік болмайды, мәселен, балауыз, битум, шыны және жасанды материалдардың көпшілігі. Кристалдардың нақты еру нүктесі болса, аморфты заттар біртіндеп жұмсарады.
Кристал және аморф қатты заттардың арасында айқын өту шекарасы жоқ, аморфты заттарда да кристал құрылысты бөліктер қалыптасуы мүмкін, кристалдар әрқашан монокристалдар емес, ұсақ кристал бөлшектерден тұратын тұтастық.

Сұйық

Сұйықтықтарда бөлшектер қатты заттарға қарағанда жылдамырақ, ал газдарға қарағанда баяуырақ қозғалады.
Бұдан шығатын қорытынды, олардың арасында өзара тартылыс болады және бұл олардың бір-бірінен алыстауына мүмкіндік бермейді. Олардың тұрақты орындары жоқ, сұйықтықта ішінде еркін қозғала береді.
Сұйықтық өзі құйылған ыдыстың пішінін қабылдайды, тұрақты пішіні жоқ, ал көлемі негізінен тұрақты.

Кейбір сұйықтықтар пішінін оңай өзгертеді, кейбірінің пішіні өзгеріске тез көнбейді. Мәселен, су, бал мен өсімдік майына қарағанда сұйықтау.
Бұл қасиет тұтқырлық, деп аталады, басқаша айтқанда ішкі үйкеліс, ол қоюлық емес. Өте тұтқыр сұйықтық пен аморф қатты заттар арасында айқын айырмашылық жоқ, мәселен шыныны баяу аққан сұйықтық деп қарастыруымызға болады.

Газ тәрізді

Газ тәрізді заттардың, басқаша айтқанда, ауа секілді заттардың, бөлшектерінің өте тез қозғалатыны және бір-бірінен алыс орналасатыны сонша, олардың арасында тартылыс күші жұмыс істемейді. Олар шын мәнінде еркін ұшып жүреді, бір-біріне соқтығысады және ыдыстың қабырғасына соғылады.
Ыдыстың қабырғасына соқтығысуларының салдарынан пайда болған қысым, яғни газдың қысымы ыдыстың қабырғасына сыртқа қарай әсер етеді, бұл бөлшектердің салмағынан және өте жылдам қозғалуынан пайда болған күш. Газдардың тұрақты пішіні де, тұрақты көлемі де болмайды, олар үнемі мүмкін кеңістікті толтырады.

Булар туралы да жиі айтылады. Газ бен будың арасындағы ұқсастық, екеуі де бір заттың ауа тәрізді агрегаттық күйлері, бірақ будың температурасы затқа сәйкес шарықтау шегіне жетпейді, сондықтан тығыздалғанда сұйықтыққа айналады, ал шарықтау шегінен жоғары температурада газды тығыздап, сұйықтыққа айналдыру мүмкін емес.
Күнделікті өмірде ыстық судың үстіндегі ауаны бу дейміз, шындығында бұл бу емес, бұл тығыздалған сансыз ұсақ су тамшылары, оларға сәуле шағылысады, сол себепті мөлдір болады. Бу да, газ да мөлдір.

Агрегаттық күйдің өзгеруі

  • Қатты зат
  • Сұйықтық
  • Газ
  • еру
  • қату
  • қайнау, булану
  • қоюлану
  • десублимация
  • сублимация

Заттар бір агрегаттық күйден екінші агрегаттық күйге ауысқанда, химиялық өзгерістер болмайды, яғни заттың құрамы өзгермейді, оның бөлшектерінің орналасуы және қозғалыс жылдамдығы өзгереді.
Нақты бір заттың қандай қалыпта болатынын оның температурасы айқындайды.
Агрегаттық күйдің өзгеруіне заттық температурасының немесе қысымының өзгеруі әсер етеді.

Мәселен, мұз қысымның өсуінен ериді, ал су қысым төмендегенде қайнайды. Зат еритін температураны - балқу нүктесі, ал судың қайнауына қажет температураны - қайнау нүктесі деп атаймыз, бірақ екеуі де қысымға қатты тәуелді.
Заттардың көпшілігінің осы екі температуралық нүктесін жақсы анықтауға болады, әрине қысымға байланысты, бірақ кейбір аморфты заттардың агрегаттық күйлерінің арасындағы ауысу тұрақты өтеді, яғни олардың анық балқу нүктелері болмайды.

Барлық заттардың қатты және газ агрегаттық күйлері арасындағы ауысу тікелей түрде болады, сұйық күйге өту қажет емес, яғни қатты күйден газ тәрізді күйге өтеді және керісінше. Қатты заттың газ тәрізді затқа ауысуы сублимация деп аталады. Бұл үдеріске мысал - құрғақ мұздың немесе камфораның еруі. Кері бағыттағы үдеріс десублимация деп аталады, оны басқаша тығыздалу немесе кристалдану деп атайды.

Сұйықтықтан газ тәрізді затқа айналу екі түрлі жүзеге аса алады:булану және қайнау. Қос үдеріс арасындағы айырмашылық булану тек сұйықтықтың бетінде және кез келген температурада жүзеге асады.
Қайнау барысында сұйықтықтың ішінде бу көпіршіктері пайда болады және судың бетінде шығады, тек белгілі бір температурада қайнау нүктесінде мүмкін, ол кезде көпіршіктер пайда болған будың қысымы атмосфералық қысымды теңестіруге жеткілікті жоғары деңгейде болады.

Үдерістер

  • еру
  • қату
  • қайнау, булану
  • қоюлану
  • десублимация
  • сублимация
  • жылудың жұтылуы
  • жылудың бөлінуі

Наррация

Tабиғаттағы заттардың көпшілігі әр түрлі агрегаттық күйде кездеседі. Ең белгілі үш күй: қатты, сұйық және газ тәрізді. Ғылымға басқа агрегаттық күйлер де белгілі, олар экстремалды жағдайларда пайда болады.

Агрегаттық күйлердің арасында ең маңызды айырмашылық әр түрлі температура немесе қысым жағдайында бөлшектер арасындағы тартылыс әр түрлі деңгейде жүзеге асады.

Қатты заттарда да оларды құрайтын бөлшектер қозғалады, бірақ басқа агрегаттық күйдегі заттардікіне қарағанда баяуырақ қозғалады. Сондықтан бөлшектердің арасындағы тартылыс күшейеді, сөйтіп олар бір-бірімен байланысқан күйге түседі, тұрақты орында дірілдей қозғалады. Қатты заттардың көлемі мен пішіні тұрақты болады.

Сұйықтықтарда бөлшектер қатты заттарға қарағанда жылдамырақ, ал газдарға қарағанда баяуырақ қозғалады. Бұдан шығатын қорытынды, олардың арасында өзара тартылыс болады және бұл олардың бір-бірінен алыстауына мүмкіндік бермейді. Олардың тұрақты орындары жоқ, сұйықтықта ішінде еркін қозғала береді. Сұйықтық өзі құйылған ыдыстың пішінін қабылдайды, тұрақты пішіні жоқ, ал көлемі негізінен тұрақты.

Газ тәрізді заттардың, басқаша айтқанда, ауа секілді заттардың, бөлшектерінің өте тез қозғалатыны және бір-бірінен алыс орналасатыны сонша, олардың арасында тартылыс күші жұмыс істемейді. Олар шын мәнінде еркін ұшып жүреді, бір-біріне соқтығысады және ыдыстың қабырғасына соғылады. Ыдыстың қабырғасына соқтығысуларының салдарынан пайда болған қысым, яғни газдың қысымы ыдыстың қабырғасына сыртқа қарай әсер етеді, бұл бөлшектердің салмағынан және өте жылдам қозғалуынан пайда болған күш. Газдардың тұрақты пішіні де, тұрақты көлемі де болмайды, олар үнемі мүмкін кеңістікті толтырады.

Заттар бір агрегаттық күйден екінші агрегаттық күйге ауысқанда, химиялық өзгерістер болмайды, яғни заттың құрамы өзгермейді, оның бөлшектерінің орналасуы және қозғалыс жылдамдығы өзгереді.
Нақты бір заттың қандай қалыпта болатынын оның температурасы айқындайды. Агрегаттық күйдің өзгеруіне заттың температурасының немесе қысымының өзгеруі әсер етеді.

Барлық заттардың қатты және газ агрегаттық күйлері арасындағы ауысу тікелей түрде болады, сұйық күйге өту қажет емес, яғни қатты күйден газ тәрізді күйге өтеді және керісінше. Қатты заттың газ тәрізді затқа ауысуы сублимация деп аталады. Бұл үдеріске мысал - құрғақ мұздың немесе камфораның еруі. Кері бағыттағы үдеріс десублимация деп аталады, оны басқаша тығыздалу немесе кристалдану деп атайды.

Байланысты экстралар

Балауыз шамның жалыны

Балауыз шамды адамзат ежелгі дәуірден бері жарықтандыру үшін пайдаланып келеді.

Термометрлер

Температураны өлшеу үшін әр түрлі термометрлер пайдаланылады.

Шаңсорғыш қалай жұмыс істейді?

Шаңсорғышта пайда болатын шағын вакуумның арқасында оған жоғары қысымды ауа ағылып,...

Булану мен қайнау

Сұйықтықта булану мен қайнау барысында қандай үдерістер жүреді? Қайнау нүктесі неге тәуелді?

Melting and freezing

During freezing hydrogen bonds are formed between water molecules resulting in a crystal...

p-V-T diagram for ideal gases

The relationship between the pressure, volume and temperature of ideal gases is described...

Surface tension

Surface tension is the property of a liquid that allows it to obtain the smallest surface...

Water (H₂O)

Water is a very stable compound of hydrogen and oxygen, vital for all known forms of...

Шаш кептіргіш қалай жұмыс істейді?

Анимация шаш кептіргіштің құрылысын және жұмыс істеуін физикалық тұрғыдан түсіндіреді.

How does it work? - Air conditioner

An air conditioner cools the air inside by drawing heat away and releasing it outside.

How does it work - Refrigerator

This animation demonstrates how a refrigerator works.

Added to your cart.